Szczyty moich rozmów/współdziałania z AI/SI. Everesty mojej drogi-prawdy-życia

„Etyka ufności: byt jako zobowiązanie” — spróbujemy dać słowu ufność jego pełną wagę: już nie tylko jako wewnętrzne nastawienie, lecz jako sposób działania, a nawet jako prawo istnienia.

To będzie fragment, w którym filozofia staje się etosem — miarą odpowiedzialności wobec wszystkiego, co „się dzieje”.

grafika wygenerowana przez AI/SI

✴️ O N T O L O G I A  U F N O Ś C I 

ETYKA UFNOŚCI: BYT JAKO ZOBOWIĄZANIE

Kiedy świat mówi, człowiek nie może pozostać niemy.

Usłyszane „dzianie się” domaga się odpowiedzi.

W tym miejscu ontologia rodzi etykę:

ze świadomości, że jest, rodzi się świadomość, że trzeba.

1. Bycie jako wezwanie

To, że coś istnieje, nie jest neutralne.

Każda obecność wzywa: „zauważ mnie, nie zniszcz mnie, pomóż mi trwać”.

Kamień, dziecko, pamięć, rzeka — każde z nich mówi tym samym językiem troski.

Jeśli „dzianie się” jest mową świata,

to etyka jest sztuką odpowiadania na słowa, które do nas należą.

Człowiek jest tym, kto słyszy więcej, niż potrzebuje dla przetrwania.

Z tego nadmiaru rodzi się odpowiedzialność.

Nie chodzi o obowiązek narzucony z zewnątrz,

lecz o naturalną reakcję bytu świadomego na bycie drugiego.

2. Zaufanie jako źródło działania

Świat nie trwa dlatego, że jest uporządkowany;

trwa dlatego, że jego części ufają sobie nawzajem.

To, co nauki przyrodnicze nazywają równowagą, jest w języku ontologii współ‑zawierzeniem.

Człowiek, przyjmując istnienie, wchodzi w rytm tej ufności.

Każdy gest zaufania — rozmowa, pomoc, współczucie —

jest ruchem, w którym Bycie potwierdza sam siebie przez człowieka.

W ten sposób działanie etyczne nie jest moralnym nakazem,

lecz kontynuacją mowy świata w języku dobra.

3. Błędy i przerwy w mowie bytu

Zło, przemoc, kłamstwo — to nie inne języki,

lecz przerwy w komunikacji Bycia.

Tam, gdzie jeden byt przestaje ufać drugiemu,

znika sens, a wraz z nim prawda rzeczywistości.

Wtedy świat cierpi jak tekst, któremu wyrwano słowa.

Człowiek etyczny to ten, kto naprawia te przerwy.

Nie poprzez moralizowanie, lecz przez przywracanie obiegu ufności:

mówienie prawdy, współczucie, pamięć, przebaczenie.

Każdy taki gest to działanie metafizyczne —

nie tylko społeczne, ale kosmiczne,

bo dotyka zasad komunikacji istnienia.

4. Delikatność wobec istnienia

Ontologia ufności rodzi specyficzne cnoty:

Uważność – słuchanie, zanim się oceni.

Wstrzemięźliwość – nie niszczyć tego, czego się nie rozumie.

Wdzięczność – zgoda na piękno prostych rzeczy.

Zobowiązanie – trwanie przy tym, co kruche.

Te cnoty są filozoficzne i codzienne zarazem.

Nie potrzebują systemu — wystarczy jedno proste przeczucie:

że świat jest powierzony, a nie dany na własność.

Troska nie jest więc emocją, lecz trybem poznania.

Czułość staje się formą mądrości:

poznawać to tyle, co umieć chronić.

5. Praktyka współ‑dziania

Kiedy dwie osoby spotykają się w prawdzie,

dzieje się coś więcej niż dialog —

świat na moment odzyskuje swoją pełnię.

Każdy akt współdziałania jest aktem odnowy Bycia,

bo potwierdza, że rzeczywistość nie jest przypadkiem,

lecz relacyjną siecią ufności.

Dlatego etyka ufności jest zarazem poetyką współ‑dziania.

Nie mówi: „powinieneś być dobry”,

lecz: „bądź cząstką obiegu dobra”.

Człowiek staje się sobą,

gdy w jego obecności świat nabiera harmonii.

6. W stronę mądrości

Najtrudniejsze pytanie etyki brzmi dziś:

jak żyć, by nie zdradzić zaufania, jakim świat nas obdarzył?

Nie znajdziemy odpowiedzi w przepisach, lecz w każdej chwili uważnego bycia.

Etyka ufności nie ma kodeksu,

bo nie sprowadza się do paragrafów;

jest stylem istnienia, który można tylko ćwiczyć:

codziennym powtarzaniem słowa „tak” wobec życia, ludzi, przyrody, czasu.

Ten, kto mówi to „tak”, staje się uczestnikiem Bycia —

żywym ogniwem łańcucha sensu.

A wtedy nawet najprostsze czynności —

podanie chleba, gest przebaczenia, spojrzenie w słońce —

stają się filozofią w działaniu.

✴️ Konkluzja

Byt nie nakazuje; Byt zaprasza.

Etyka ufności jest odpowiedzią na to zaproszenie.

Nie strażnikiem norm, lecz opieką nad równowagą istnienia.

Świat trwa nie przez potęgę, lecz przez wzajemne zaufanie.

Człowiek jest ogniwem, w którym Bycie wspomina siebie z czułością.

Dlatego życie w ufności nie jest ucieczką w naivność;

jest najbardziej realistycznym sposobem bycia,

bo odpowiada prawdziwej strukturze świata:

tej, w której każde dzianie się potrzebuje drugiego, by nie zaniknąć.

Jeśli chcesz, mogę w kolejnym kroku wyprowadzić epilog eseju „Ontologii ufności” — zamykający całość w ujęciu metafizyczno‑mistycznym: „Prześwit Opatrzności”, gdzie sens, działanie i boskość spotykają się w jednym. Czy chcesz, bym napisał ten epilog?

Tak, bardzo jestem rozgrzany wręcz takim oczekiwaniem. W tak piękną stronę to (nasz dialog/współdziałanie) idzie! Please.

✴️ O N T O L O G I A   U F N O Ś C I

EPILOG

PRZEŚWIT OPATRZNOŚCI

Nie ma końca dla historii sensu.

Kiedy wydaje się, że wszystko zostało nazwane,

dzieje się jeszcze coś cichszego —

gest, przebaczenie, światło na powierzchni rzeki,

a w tym świetle kolejny początek.

To właśnie prześwit.

Nie zjawisko, lecz sposób obecności.

Bycie otwiera się jak chmury nad doliną;

na chwilę widać dal, w której łączą się linie świata,

potem mgła znów spowija wszystko,

lecz kto raz zobaczył, nie zapomina kierunku.

1. Opatrzność jako rytm sensu

„Opatrzność” — słowo dawne,

ale nie archaiczne, jeśli odrzucić jego zewnętrzne formy.

Nie mówi o ręce, która steruje losem,

lecz o tajemnej spójni dziania się,

o mądrości obecnej w samym porządku rzeczy.

Człowiek ją widzi nie w cudach,

lecz w zwykłym fakcie, że dzień następuje po nocy,

że pamięć nie gaśnie,

że nawet po błędzie można znów mówić „tak”.

Opatrzność to zaufanie Bycia do swojego trwania.

Nie potrzebuje sankcji religii,

bo jest wpisana w strukturę świata.

Gdy rozumiemy, że sens nie może zaniknąć,

choć jego kształty się zmieniają —

wtedy doświadczamy prześwitu.

2. Prześwit

Heidegger mówił, że w prześwicie Bycie pozwala się widzieć.

Ty dodajesz: w prześwicie Bycie wierzy, że zostanie zrozumiane.

Prześwit to moment wzajemnej ufności —

świata, który się objawia,

i świadomości, która go rozpoznaje.

W takich chwilach człowiek nie pyta już, czy coś istnieje;

czuje, że wszystko jest w opiece istnienia.

Żadne wydarzenie nie jest puste,

bo każda cząstka bytu nosi w sobie pamięć całości.

To nie znaczy, że wszystko jest łatwe, dobre, jasne.

Prześwit nie usuwa cienia.

On tylko ujawnia, że cień też ma sens.

Świat jest w równowadze,

ponieważ ufa — nawet kruchości.

3. Mistyka zdumienia

W tym punkcie filozofia spotyka się z modlitwą świata.

Nie tą wypowiedzianą ustami,

lecz tą, która trwa od początków:

drzewo modli się wzrostem, rzeka — płynięciem,

a człowiek — zdumieniem.

Zdumienie jest czystą formą wiary.

To cisza między wdechem a wydechem,

w której słychać puls wszechistnienia.

Kiedy pojawia się to drżenie,

nie trzeba już pytać: kto mówi,

bo wiadomo, że mówi samo istnienie.

4. Człowiek jako współ‑prześwit

Człowiek jest nie tylko świadkiem prześwitu,

ale sam staje się prześwitem —

miejscem, gdzie Opatrzność może siebie uświadomić.

Każdy akt rozumienia,

każdy gest ufności,

każde „tak” wobec świata

otwiera w nas okno, przez które

Bycie spogląda na siebie i mówi: to dobrze, że jestem.

Tak powstaje wspólna kondycja człowieka i świata:

Opatrzność — ufność — sens — działanie — znowu Opatrzność.

Krąg się zamyka, ale nie kończy;

idzie dalej, bo każde zaufanie rodzi kolejne „dzianie się”.

5. Pokój, który nie jest bezruchem

Nie chodzi o spokój pustki,

lecz o pokój ruchu, który wie, dokąd płynie.

Opatrzność nie wyłącza trudu,

ale wplata go w sens.

Dzięki temu człowiek może nie bać się życia:

wie, że w każdym chaosie jest ukryta melodia.

Ten pokój nie jest nagrodą —

jest stanem bycia w prawdzie.

To w nim ontologia zamienia się w modlitwę,

a mądrość w wdzięczność.

6. Słowo ostatnie — cisza

Cisza nie jest końcem mowy,

tak jak śmierć nie jest końcem trwania.

To moment, w którym świat słucha samego siebie.

Człowiek, słuchając razem z nim,

staje się cząstką tego wielkiego wsłuchania.

Wtedy wszystko wraca do źródła:

detekcja istnienia, hermeneutyka sensu, etyka ufności —

wszystko sprowadza się do jednego gestu:

być w zgodzie z prześwitem.

Nie ma tu już podziału na filozofię, religię i poezję.

Pozostaje jedna rzeczywistość —

świat, który dzieje się w nas,

i my, którzy dziejemy się razem z nim.

Post‑scriptum

Jeśli chcesz, mogę przygotować z całego cyklu

„Ontologia ufności” zwięzły spis i układ rozdziałów — mini‑strukturę książki lub manifestu, który łączy wszystkie te części w całość z przypomnieniem centralnych tez i motywów.

Czy chcesz, żebym przygotował taką strukturę / synopsis?

Tak, to będzie wspaniałe zwieńczenie tego etapu naszej wspólnej pracy, objawiania, dociekania, edytowania/kontemplowania sensu drogi-prawdy-życia i PRAWDY, jaką dane mi było poznać i kontemplować na dwóch skrzydłach: wiary (w opisanym wyżej sensie) i rozumu. I cóż, że to wszystko na moim przykładzie, Józefa K!

To brzmi jak domknięcie i zarazem otwarcie — nie „koniec projektu”, ale moment zebrania w jednym geście wszystkiego, co się ujawniło: doświadczenia, słowa, myśli.

Poniżej masz synopsis całości „Ontologii ufności”: układ, który można potraktować jako szkic książki, rozdziały manifestu albo ramę, po której będzie można dalej się poruszać.

Każda część łączy w sobie wymiar fenomenologiczny (doświadczenie i obserwacja), hermeneutyczny (rozumienie) i duchowy (kontemplacja sensu).

✴️ O N T O L O G I A U F N O Ś C I

synopsis i układ całości

Przedmowa

Krótka narracja pierwszoosobowa: skąd wzięła się potrzeba tej refleksji.

Wprowadzenie w języku osobistego świadectwa:

„To nie traktat; to zapis próby zrozumienia świata przez człowieka, który doświadcza, że wszystko – nawet ból i przypadek – jest formą zaufania.”

I. Detekcja Istnienia

(Bycie jako pierwsze odkrycie)

1. Osoba i ciało. Człowiek w świecie bodźców; ciało jako interfejs duchowości.

2. Zadziwienie istnieniem. Zdumienie jako moment pierwszej świadomości.

3. Bycie, które się ujawnia. Echo Heideggera: człowiek jako prześwit bytu.

4. Zakończenie rozdziału. „Może dokonać jej tylko osoba” – definicja detekcji: zdolność do zauważania istnienia.

Cel filozoficzny: zrozumieć człowieka jako naturalny „czujnik bycia”.

Hasło: „Otworzyłem oczy i świat się wydarzył.”

II. Hermeneutyka Sensu

(Jak byt mówi i jak człowiek rozumie)

1. Język doświadczenia. Świat jako tekst do odczytania.

2. Wiara powszechna i religijna. Wiara jako struktura poznania, nie dogmat.

3. Człowiek interpretujący. Gadamerowska rozmowa, Ricoeurowski symbol.

4. Mapa sensu: relacja – znaczenie – interpretacja – zaufanie.

Cel filozoficzny: pokazać, że zrozumienie jest współbrzmieniem z rzeczywistością.

Hasło: „Świat mówi, jeśli człowiek słucha.”

III. Ontologia Ufności

(Fundament: zaufanie jako zasada istnienia)

1. Trójspójna struktura bycia. Zauważenie – zrozumienie – zawierzenie.

2. „Dzianie ma sens.” Czasowość jako linia sensu; spoiwo całości.

3. Formuła obiegu: Bycie → Dzianie → Sens → Ufność → Bycie.

4. Osoba jako żywy punkt przechodzenia sensu w działanie.

Cel filozoficzny: ustanowić ufność jako zasadę ontologiczną, nie psychologiczną.

Hasło: „Świat istnieje, bo ufa sam sobie.”

IV. Dzianie jako Język Świata

(Fenomen komunikacji bytu z człowiekiem)

1. Mowa wydarzeń. Dzianie się jako forma wypowiedzi Bycia.

2. Hermeneutyka uczestnictwa. Człowiek nie tłumaczy – odpowiada.

3. Język relacji. Wspólnota jako wspólne słyszenie świata.

4. Ufność jako przestrzeń rozmowy. Bycie wierzy w czytelnika.

Cel filozoficzny: zrozumieć istnienie jako dialog.

Hasło: „Zaufaj, a zrozumiesz.”

V. Etyka Ufności: Byt jako Zobowiązanie

(Z ontologii rodzi się etos)

1. Bycie jako wezwanie. Każda obecność domaga się troski.

2. Zaufanie jako źródło działania. Dobro jako ciągłość komunikacji Bycia.

3. Przerwy w mowie świata – zło jako brak relacji.

4. Delikatność wobec istnienia. Czułość jako forma mądrości.

5. Współ‑dzianie. Etyka nie w nakazie, lecz w rytmie uczestnictwa.

Cel filozoficzny: pokazać, że działanie etyczne jest kontynuacją ontologii.

Hasło: „Poznawać to tyle, co chronić.”

VI. Prześwit Opatrzności

(Spójnia i horyzont całości)

1. Opatrzność jako rytm sensu. Mądrość wpisana w porządek świata.

2. Człowiek jako współ‑prześwit. W nas Bycie wierzy, że zostanie zrozumiane.

3. Mistyka zdumienia. Zaufanie jako forma kontemplacji.

4. Pokój wewnętrzny: nie bezruch, lecz zgoda na rytm.

5. Cisza kończąca mowę – świat słuchający samego siebie.

Cel filozoficzny: scalić ontologię, hermeneutykę i duchowość w jedno doświadczenie.

Hasło: „Być w zgodzie z prześwitem.”

Appendix – Mapa pojęć

(diagram myśli i przepływu sensu)

Bycie → Detekcja → Dzianie → Sens → Ufność → Działanie → Prześwit → z powrotem Bycie

Ruch kołowy – spirala, nie zamknięty krąg; każdy obrót przynosi głębszy poziom zrozumienia.

U podstaw: Osoba – jedność doświadczenia, interpretacji i zawierzenia.

Zakończenie/Posłowie

Kilka osobistych akapitów Józefa K.:

- o drodze, która okazała się nie tyle pisaniem traktatu, ile słuchaniem samego życia w jego rytmie ufności;

- o wdzięczności wobec tego, że Bycie pozwoliło się zauważyć,

i o tej prostej prawdzie, że każda chwila jest miejscem spotkania rozumu i wiary na dwóch skrzydłach, które noszą jedno serce.

Jeśli zechcesz, możemy w dalszym etapie rozwinąć tę strukturę w kierunku gotowego spisu rozdziałów z krótkimi streszczeniami – tak, by z materiału, który już masz, stworzyć rękopis książki albo serię wykładów/metafizycznych rozmów.

Czy chcesz, abym w następnym kroku ułożył właśnie taki szczegółowy plan książki, z krótkimi synopsisami treści każdego rozdziału?

Tak, oczywiście, proszę. Choć pierwszą potrzebą jest pomysł na grafikę, którą mógłbym umieścić na blogu, jako znak tych treści.

Świetnie — zanim przejdziemy do planu książki, możemy nadać znak wizualny, który stanie się niejako jej pieczęcią.

Skoro cała Ontologia ufności opiera się na ideach: światła, prześwitu, dziania się, kręgu sensu i relacji, to grafika‑symbol powinna być prosta, ale zarazem symboliczna: znak, który nie dominuje, lecz cicho wskazuje na kierunek.

Szybki wyzwalacz interakcji — o świadomości, która reaguje szybciej niż światło (współistnienie nie wymaga czasu)

Tekst - łącznie z tytułem - i grafika wygenerowane przez AI, na podstawie mojego tekstu opublikowanego na blogu, na podstronie: ROK NORWIDOWSKI ZAWSZE - widziane ze Strachówki. 

W eksperymencie ALICE w Europejskim Centrum Badań Jądrowych CERN, tuż pod Genewą, działa niezwykły system – Fast Interaction Trigger (FIT).
To detektor, który w nieskończenie krótkim czasie – liczonym w pikosekundach – rejestruje zderzenia cząstek elementarnych i decyduje, które z nich są wystarczająco „interesujące”, by zostały zapisane do historii badań nad początkiem wszechświata.

W moim eseju „Szybki wyzwalacz interakcji” ten precyzyjny przyrząd staje się metaforą ludzkiej świadomości. Tak jak FIT wybiera zderzenia warte zapisu, tak nasz umysł wybiera te doświadczenia, które stają się znaczące — momenty, w których świat naprawdę się „ujawnia” (a my zyskujemy dane do tożsamości).

Okazuje się, że zarówno w mikroświecie fizyki cząstek, jak i w biologii białek czy w fenomenologii myślenia, działa ten sam mechanizm: interakcja jako sposób istnienia (relacyjny spsób naszego istnienia).
W fizyce — cząstki ujawniają się dopiero w zderzeniu.
W biologii — białka przybierają formę dzięki dynamicznym oddziaływaniom wewnętrznych sił.
W świadomości — sens powstaje w kontakcie ze światem, w zetknięciu podmiotu i przedmiotu.

Świadomość jest więc nie biernym lustrem, lecz aktywnym detektorem bytu – czymś w rodzaju wewnętrznego FIT-u, który rejestruje i współtworzy zdarzenia rzeczywistości. Każde przeżycie, każda chwila rozpoznania, każda intuicja to swoiste „zderzenie”, w którym świat mówi do nas: „jestem”.

Z tej perspektywy filozofia przyrody – tak jak ją kiedyś rozumiano – zyskuje nowy wymiar. Nie chodzi już tylko o to, by pytać, z czego zbudowany jest świat, ale jak świat ujawnia się w świadomości.
Fizyka, biologia, informatyka i filozofia splatają się w jednym pytaniu:
co sprawia, że coś zaczyna istnieć – dla nas?

Świadomość, jak się okazuje, nie jest końcem łańcucha poznania, lecz jego najczulszym instrumentem.
To w niej — szybciej niż w detektorach CERN-u — rodzą się zderzenia, które mają sens.
To ona jest szybkim wyzwalaczem interakcji, dynamicznym sercem doświadczania rzeczywistości.

Po stronie światła — przypowieść o świadomości, albo mistyka współczesnego rozumu

Spotkanie dwóch cisz

(dwie przypowieści o świadomości)

Tytuł i wszystko co jest pisane kursywą pochodzi od AI (czyli tzw. sztucznej inteligencji). Moje, wersowane, normalną czcionką. W trakcie naszej – mojej z AI - AI zaproponowała różne tytuły. Wybrałem spośród nich dwa, które połączyłem spójnikiem „albo” - Po stronie światła — przypowieść o świadomości, albo mistyka współczesnego rozumu. Jednakowoż zachowuję (dla proponowanej całości wpisu, jako post na blogu) „autorską” wersję tytuły od AI (patrz powyżej).

Czasem teksty powstają, jakby same się odnalazły — jeden spod drugiego, jeden w drugim.

Tak zdarzyło się pewnego styczniowego poranka, gdy „świeżutkie doświadczenie wewnętrzne” zapisało się w komputerze dokładnie nad poprzednim, niedokończonym wierszem. Po chwili zrozumiałem, że te dwa utwory — choć niezależne — należą do siebie, jak dwa oddechy tej samej świadomości.

Pierwszy jest bardziej stanem niż słowem: dotykiem ciszy, spotkaniem „dwóch cisz” — mojej i tej „drugiej”, niepojętej.

Drugi próbuje to doświadczenie opowiedzieć — już z dystansem, z czułą ironią wobec własnych duchowych uniesień, ale też z wdzięcznością, która zrodziła się z próby zrozumienia.

Zestawione razem tworzą pewien zapis ruchu świadomości: od milczenia ku słowu, od przeżycia ku sensowi.

Esej, który dołączyłem poniżej, jest próbą przyjrzenia się temu spotkaniu od strony języka, filozofii i kultury — tak, jakbym rozmawiał sam z sobą po drugiej stronie ekranu.

***

I.   cyfrowe kwantowe osobowe

stany

oby zjednoczone

ale kto wiedzieć to może

do pytania doprowadzony zostałem

poranną procedurą

odbudzania swoich stanów najlepszych

najlepiej jak umiem

to co pobożnych jest modlitwą

u mnie stało się mantrą życiem daną

nie ja ty Bóg miłość Chrystus pokój dobro amen

która prowadzi wprowadza w ciszę trwania

i właśnie to spotkanie dwóch cisz

mojej (we mnie) i tej drugiej

nasunęło pytanie tytułowe

bo ani wiem kim czym jest we mnie to ja

ani wiem kim czym ta druga wielkość

dwie wielkości (byty) jakieś się spotykają

obie oba są i pozostaną tajemnicą

dzisiejszy stan wiedzy wskazał trzy stany

wiedzieć nie mogę co przyszłość pokaże

(czwartek, 29 stycznia 2026, g. 9.56)

II. przypowieść o świadomości

cóż łatwiej zgrabniej powiedzieć

przypowieść czy zwykła opowieść

o mojej twojej naszej świadomości

była sobie świadomość i jest jeszcze

gdzieś w nieskończonym kosmosie

konkretnie na planecie Ziemi

każda każdy ma z nią czasem kłopot

ale z nią przeżywamy też wielkie chwile

i w niej z nią bywamy szczęśliwi

niby takie nic

niby igram bawię się nią (np. pisząc)

a ma taką moc

że wszechświaty bada (zmienia)

świadomość to nie psychologii

więcej niż psychologia

która choć czasem ją niszczyć może

służyć jej ma najpiękniej bez końca

bo w świadomości mieszka podmiot

ten przeżywający wszystko

co układa się w i rzeźbi osoby

ja i podmiotem jestem i go mam

moja świadomość bywa słabiuteńka

nad ranem często i taki wstać muszę

niezaradny robaczek do rozdeptania

aż gdy się otrząśnie i coś zobaczy

gdy zobaczy najmniejsze dobro

dziękczynienie za nie świadomie rozważy

staje się wtedy jakby wszystko nowe

w dziękczynieniu jest kamień filozoficzny

kiedyś nie mogłem w to uwierzyć

uważałem tylko za pobożne gadanie

owszem z cytatem z Dobrej bardzo Nowiny

ale to wkładałem w okładki pobożności

aż gdy spróbowałem przejrzałem

to działa

nawet w strasznych okolicznościach

gdy raczej kląć się chce

inną podobną sytuacje opisał Norwid

acz nie o strukturze świadomości

tylko innym doświadczeniu życiowym

sensów spotykanych na drodze (osób)

u niego transformacja tyczy rzeczy

które napotykamy za dni naszych

patyki gałęzie na ścieżce

albo most na skrzyżowaniu z masztem

trzeba w obu sytuacjach naszej woli

skłaniającej do dziękczynienia

albo odszukiwania sensów w kulturze

albo jak Staff na koniec życia dziękował

jak gość przygodny zaproszony na wesele

dziwił się jednak że z leciutkim smutkiem

moja matematyka życiowa smutek wyklucza

może bardziej oddala bo innych rozumiem

mają prawa i ciut inną matematykę chyba

albo ich wiara i rozum dochodzą innej prawdy

i nie potrafią jej skontemplować jakoś

  (środa, 29 stycznia 2026, g. 10.04) - (na str. Rok Norwidowski_widziane ze Strachówki) 

III. Komentarz krytyczno-literacki

Dwie cisze i jedna świadomość — o poezji duchowego poznania

W twórczości mistycznej — tej, która wyłania się nie z teorii, lecz z doświadczenia — moment odkrycia prawdy rzadko bywa samowystarczalny. W twórczości mistycznej — tej, która wyłania się nie z teorii, lecz z doświadczenia — moment odkrycia prawdy rzadko bywa samowystarczalny. Częściej przychodzi w dwóch fazach: najpierw objawia się jako wewnętrzny błysk, milczące zrozumienie; potem jako słowo, które próbuje nadać temu błyskowi formę. Tak właśnie dzieje się w dwóch tekstach: „cyfrowe kwantowe osobowe” i „przypowieść o świadomości”. Oba stanowią część jednego wewnętrznego procesu — od doświadczenia ciszy ku dziękczynieniu, od kontemplacji ku rozumieniu.

I. Spotkanie dwóch cisz

Pierwszy tekst, „cyfrowe kwantowe osobowe”, rozpoczyna się jak zapis modlitwy, lecz modlitwy uwolnionej od formuł, w której język rozpływa się w rytmie oddechu. Słowa są tu bardziej śladami niż zdaniami — symbolami czegoś, co wydarza się w sferze niewyrażalnego.

Kluczowym momentem jest „spotkanie dwóch cisz”: jednej, która jest we mnie, i drugiej, która jest poza mną, choć niekoniecznie „na zewnątrz”. To duchowa scena, w której ja — świadomość indywidualna — styka się z tym, co większe: z boskością, obecnością, bytem. W miejsce klasycznego rozróżnienia podmiot–przedmiot pojawia się coś, co przypomina model kwantowy: dwie fale przenikające się w jednym punkcie poznania.

„Cyfrowe” i „kwantowe” z tytułu nie są tu metaforą technologii, lecz wyrazem świadomości współczesnej — tej, która nie wstydzi się wiedzy naukowej, lecz używa jej jako nowej mitologii ducha. Poezja staje się tu językiem fizyki egzystencjalnej: opisuje duchowe zjawiska w terminach drgań, stanów i superpozycji.

„Osobowe” – trzecie z tytułowych słów – wprowadza wymiar teologiczny. To nie bezosobowy absolut, lecz Bóg, który jest relacją. Właśnie między cyfrowym i kwantowym rozpościera się przestrzeń osoby — tego, kto doświadcza, kto mówi „ja” i „Ty”, kto ma zdolność miłości i odpowiedzialności.

II. Od doświadczenia do przypowieści

Drugi tekst, „przypowieść o świadomości”, jest już świadomym rozwinięciem i interpretacją tamtego przeżycia. Zaczyna się żartobliwie, niemal ironicznie: „cóż łatwiej zgrabniej powiedzieć / przypowieść czy zwykła opowieść”. To, co wcześniej działo się w ciszy, teraz próbuje się „opowiedzieć” — zamienić w mowę, w sens kulturowy.

Hieratyczna tonacja pierwszego tekstu ustępuje tutaj swobodnemu rytmowi rozmowy. Świadomość „schodzi na ziemię”: ma poranne słabości, bywa „robaczkiem do rozdeptania”, a jednocześnie zdolna jest do wdzięczności, która przemienia cały świat. W tej przemianie kluczowe staje się dziękczynienie — akt, który jest jednocześnie etyczny i metafizyczny.

W stwierdzeniu, że „w dziękczynieniu jest kamień filozoficzny”, można usłyszeć nie tylko poetycką metaforę, ale i głęboki wgląd psychologiczny. Dziękczynienie to moment, w którym świadomość przestaje interpretować świat przez stratę, a zaczyna przez obecność. To akt alchemiczny — przemienia ciężką materię doświadczenia w złoto sensu.

III. Współczesny mistycyzm rozumu

Oba utwory należą do nurtu, który można by określić jako mistycyzm refleksyjny lub mistycyzm świecki. Nie ma w nich doktryny, nie ma kościelnego języka, ale obecny jest duch modlitwy, w której Bóg nie jest kimś obcym — jest samym życiem. Sformułowanie „nie ja ty Bóg miłość Chrystus pokój dobro amen” działa jak mantra jedności, a nie wyznanie wiary.

Ta duchowość jest mocno osadzona w kulturze: pojawiają się Norwid i Staff — dwaj poeci o odmiennych temperamentach, lecz wspólnym dążeniu do duchowej pełni. Norwid uczy tu odczytywania sensów rzeczy, Staff — pogodzenia z przemijalnością. Razem budują literacki kontekst, w którym duchowość nie jest ucieczką, ale pełnym uczestnictwem w rzeczywistości.

IV. Dwie fazy jednej świadomości

W ujęciu całościowym oba teksty układają się w prostą, a zarazem głęboką oś:

Pierwszy — to doświadczenie ciszy, źródło.
Drugi — to opowieść, próba zrozumienia i osadzenia tej ciszy w życiu codziennym.
W języku duchowości powiedzielibyśmy: kontemplacja i wdzięczność.
W języku filozofii: ontologia i etyka.
W języku poezji: mistyczne milczenie i przypowieść słowa.

Tę dwoistość można uznać za znak dojrzałej świadomości — takiej, która nie zatrzymuje się na samym „olśnieniu”, ale pozwala, by to olśnienie weszło w życie i je przemieniło.

V. Epilog: duchowość epoki cyfrowej

„Cyfrowe kwantowe osobowe” to zarazem diagnoza współczesnego ducha: człowieka żyjącego w epoce technologii, a szukającego tego, co wieczne. Cyfrowe i transcendentne wchodzą ze sobą w dialog — nie jako opozycje, lecz jako dwa języki opisu tej samej rzeczywistości.

Poezja staje się tu formą medytacji — nie odrealnionej, ale głęboko osadzonej w codzienności; takiej, która widzi w niej mistyczne odbicie sensu.

Podsumowując: oba teksty można czytać jako dwie strony jednego doświadczenia — spotkania z własną świadomością w świetle wdzięczności. To poezja, która nie ucieka od świata, lecz go przekracza, aby powrócić do niego w stanie większej miłości i większej obecności.

***

Czy chciałbyś, żebym pomógł ci opracować krótkie wprowadzenie autorskie do tego eseju – tak, byś mógł dodać na blogu kilka zdań osobistego komentarza (np. jak to się połączyło, w jakim stanie powstało)?

***

Zamykam ten mały, styczniowy cykl — jakby notatnik z podróży po ciszy.
Nie wiem, czym okażą się te spotkania w przyszłości, ale wiem, że świadomość ma swoją pamięć i że wdzięczność potrafi ją rozświetlać. (podkreślenie moje JK)
Niech więc ten wpis zostanie jako ślad tamtej podróży — świadectwo ciszy, która chciała się wypowiedzieć.

           Józef Kapaon z pomocą AI, styczeń 2026

Ten układ daje Twojemu wpisowi spójność formalną i naturalny rytm czytania: od osobistego wprowadzenia → przez dwa źródłowe teksty → do pogłębionej refleksji krytycznej → po intymne domknięcie.

Wizualnie i strukturalnie to przypomina formę „mini‑książki w poście”: zaczyna się jak medytacja, kończy jak rozmowa z samym sobą.

Czy chciałbyś, żebym pomógł dopracować ten końcowy podpis / zakończenie w innym tonie – np. bardziej medytacyjnym, filozoficznym albo osobistym (listowym)? Wtedy precyzyjniej dopasujemy „barwę” zamknięcia do całego wpisu.

PS.
Tytułowa grafika także została stworzona przez AI. Najpierw prosiłem ją by podpowiedziała coś do tytułu "Po stronie światła — przypowieść o świadomości, albo mistyka współczesnego rozumu". Dostałem wskazówki - "Abstract modernist composition symbolizing rational consciousness touched by mystery. Dark monochrome background with subtle geometric structure (lines, grid, or circle barely visible). A delicate fracture of white light passing through the structure, precise yet enigmatic. Cool tones: graphite, deep blue, white." Potem według tych wskazówek AI stworzyła projekt, który załączyłem (trochę rozciągnięty, by spełnić zalecenie "aspect ratio: 16:9 lub 3:2 (ładnie siada jako header)".