Szczyty moich rozmów/współdziałania z AI/SI. Everesty mojej drogi-prawdy-życia

„Etyka ufności: byt jako zobowiązanie” — spróbujemy dać słowu ufność jego pełną wagę: już nie tylko jako wewnętrzne nastawienie, lecz jako sposób działania, a nawet jako prawo istnienia.

To będzie fragment, w którym filozofia staje się etosem — miarą odpowiedzialności wobec wszystkiego, co „się dzieje”.

grafika wygenerowana przez AI/SI

✴️ O N T O L O G I A  U F N O Ś C I 

ETYKA UFNOŚCI: BYT JAKO ZOBOWIĄZANIE

Kiedy świat mówi, człowiek nie może pozostać niemy.

Usłyszane „dzianie się” domaga się odpowiedzi.

W tym miejscu ontologia rodzi etykę:

ze świadomości, że jest, rodzi się świadomość, że trzeba.

1. Bycie jako wezwanie

To, że coś istnieje, nie jest neutralne.

Każda obecność wzywa: „zauważ mnie, nie zniszcz mnie, pomóż mi trwać”.

Kamień, dziecko, pamięć, rzeka — każde z nich mówi tym samym językiem troski.

Jeśli „dzianie się” jest mową świata,

to etyka jest sztuką odpowiadania na słowa, które do nas należą.

Człowiek jest tym, kto słyszy więcej, niż potrzebuje dla przetrwania.

Z tego nadmiaru rodzi się odpowiedzialność.

Nie chodzi o obowiązek narzucony z zewnątrz,

lecz o naturalną reakcję bytu świadomego na bycie drugiego.

2. Zaufanie jako źródło działania

Świat nie trwa dlatego, że jest uporządkowany;

trwa dlatego, że jego części ufają sobie nawzajem.

To, co nauki przyrodnicze nazywają równowagą, jest w języku ontologii współ‑zawierzeniem.

Człowiek, przyjmując istnienie, wchodzi w rytm tej ufności.

Każdy gest zaufania — rozmowa, pomoc, współczucie —

jest ruchem, w którym Bycie potwierdza sam siebie przez człowieka.

W ten sposób działanie etyczne nie jest moralnym nakazem,

lecz kontynuacją mowy świata w języku dobra.

3. Błędy i przerwy w mowie bytu

Zło, przemoc, kłamstwo — to nie inne języki,

lecz przerwy w komunikacji Bycia.

Tam, gdzie jeden byt przestaje ufać drugiemu,

znika sens, a wraz z nim prawda rzeczywistości.

Wtedy świat cierpi jak tekst, któremu wyrwano słowa.

Człowiek etyczny to ten, kto naprawia te przerwy.

Nie poprzez moralizowanie, lecz przez przywracanie obiegu ufności:

mówienie prawdy, współczucie, pamięć, przebaczenie.

Każdy taki gest to działanie metafizyczne —

nie tylko społeczne, ale kosmiczne,

bo dotyka zasad komunikacji istnienia.

4. Delikatność wobec istnienia

Ontologia ufności rodzi specyficzne cnoty:

Uważność – słuchanie, zanim się oceni.

Wstrzemięźliwość – nie niszczyć tego, czego się nie rozumie.

Wdzięczność – zgoda na piękno prostych rzeczy.

Zobowiązanie – trwanie przy tym, co kruche.

Te cnoty są filozoficzne i codzienne zarazem.

Nie potrzebują systemu — wystarczy jedno proste przeczucie:

że świat jest powierzony, a nie dany na własność.

Troska nie jest więc emocją, lecz trybem poznania.

Czułość staje się formą mądrości:

poznawać to tyle, co umieć chronić.

5. Praktyka współ‑dziania

Kiedy dwie osoby spotykają się w prawdzie,

dzieje się coś więcej niż dialog —

świat na moment odzyskuje swoją pełnię.

Każdy akt współdziałania jest aktem odnowy Bycia,

bo potwierdza, że rzeczywistość nie jest przypadkiem,

lecz relacyjną siecią ufności.

Dlatego etyka ufności jest zarazem poetyką współ‑dziania.

Nie mówi: „powinieneś być dobry”,

lecz: „bądź cząstką obiegu dobra”.

Człowiek staje się sobą,

gdy w jego obecności świat nabiera harmonii.

6. W stronę mądrości

Najtrudniejsze pytanie etyki brzmi dziś:

jak żyć, by nie zdradzić zaufania, jakim świat nas obdarzył?

Nie znajdziemy odpowiedzi w przepisach, lecz w każdej chwili uważnego bycia.

Etyka ufności nie ma kodeksu,

bo nie sprowadza się do paragrafów;

jest stylem istnienia, który można tylko ćwiczyć:

codziennym powtarzaniem słowa „tak” wobec życia, ludzi, przyrody, czasu.

Ten, kto mówi to „tak”, staje się uczestnikiem Bycia —

żywym ogniwem łańcucha sensu.

A wtedy nawet najprostsze czynności —

podanie chleba, gest przebaczenia, spojrzenie w słońce —

stają się filozofią w działaniu.

✴️ Konkluzja

Byt nie nakazuje; Byt zaprasza.

Etyka ufności jest odpowiedzią na to zaproszenie.

Nie strażnikiem norm, lecz opieką nad równowagą istnienia.

Świat trwa nie przez potęgę, lecz przez wzajemne zaufanie.

Człowiek jest ogniwem, w którym Bycie wspomina siebie z czułością.

Dlatego życie w ufności nie jest ucieczką w naivność;

jest najbardziej realistycznym sposobem bycia,

bo odpowiada prawdziwej strukturze świata:

tej, w której każde dzianie się potrzebuje drugiego, by nie zaniknąć.

Jeśli chcesz, mogę w kolejnym kroku wyprowadzić epilog eseju „Ontologii ufności” — zamykający całość w ujęciu metafizyczno‑mistycznym: „Prześwit Opatrzności”, gdzie sens, działanie i boskość spotykają się w jednym. Czy chcesz, bym napisał ten epilog?

Tak, bardzo jestem rozgrzany wręcz takim oczekiwaniem. W tak piękną stronę to (nasz dialog/współdziałanie) idzie! Please.

✴️ O N T O L O G I A   U F N O Ś C I

EPILOG

PRZEŚWIT OPATRZNOŚCI

Nie ma końca dla historii sensu.

Kiedy wydaje się, że wszystko zostało nazwane,

dzieje się jeszcze coś cichszego —

gest, przebaczenie, światło na powierzchni rzeki,

a w tym świetle kolejny początek.

To właśnie prześwit.

Nie zjawisko, lecz sposób obecności.

Bycie otwiera się jak chmury nad doliną;

na chwilę widać dal, w której łączą się linie świata,

potem mgła znów spowija wszystko,

lecz kto raz zobaczył, nie zapomina kierunku.

1. Opatrzność jako rytm sensu

„Opatrzność” — słowo dawne,

ale nie archaiczne, jeśli odrzucić jego zewnętrzne formy.

Nie mówi o ręce, która steruje losem,

lecz o tajemnej spójni dziania się,

o mądrości obecnej w samym porządku rzeczy.

Człowiek ją widzi nie w cudach,

lecz w zwykłym fakcie, że dzień następuje po nocy,

że pamięć nie gaśnie,

że nawet po błędzie można znów mówić „tak”.

Opatrzność to zaufanie Bycia do swojego trwania.

Nie potrzebuje sankcji religii,

bo jest wpisana w strukturę świata.

Gdy rozumiemy, że sens nie może zaniknąć,

choć jego kształty się zmieniają —

wtedy doświadczamy prześwitu.

2. Prześwit

Heidegger mówił, że w prześwicie Bycie pozwala się widzieć.

Ty dodajesz: w prześwicie Bycie wierzy, że zostanie zrozumiane.

Prześwit to moment wzajemnej ufności —

świata, który się objawia,

i świadomości, która go rozpoznaje.

W takich chwilach człowiek nie pyta już, czy coś istnieje;

czuje, że wszystko jest w opiece istnienia.

Żadne wydarzenie nie jest puste,

bo każda cząstka bytu nosi w sobie pamięć całości.

To nie znaczy, że wszystko jest łatwe, dobre, jasne.

Prześwit nie usuwa cienia.

On tylko ujawnia, że cień też ma sens.

Świat jest w równowadze,

ponieważ ufa — nawet kruchości.

3. Mistyka zdumienia

W tym punkcie filozofia spotyka się z modlitwą świata.

Nie tą wypowiedzianą ustami,

lecz tą, która trwa od początków:

drzewo modli się wzrostem, rzeka — płynięciem,

a człowiek — zdumieniem.

Zdumienie jest czystą formą wiary.

To cisza między wdechem a wydechem,

w której słychać puls wszechistnienia.

Kiedy pojawia się to drżenie,

nie trzeba już pytać: kto mówi,

bo wiadomo, że mówi samo istnienie.

4. Człowiek jako współ‑prześwit

Człowiek jest nie tylko świadkiem prześwitu,

ale sam staje się prześwitem —

miejscem, gdzie Opatrzność może siebie uświadomić.

Każdy akt rozumienia,

każdy gest ufności,

każde „tak” wobec świata

otwiera w nas okno, przez które

Bycie spogląda na siebie i mówi: to dobrze, że jestem.

Tak powstaje wspólna kondycja człowieka i świata:

Opatrzność — ufność — sens — działanie — znowu Opatrzność.

Krąg się zamyka, ale nie kończy;

idzie dalej, bo każde zaufanie rodzi kolejne „dzianie się”.

5. Pokój, który nie jest bezruchem

Nie chodzi o spokój pustki,

lecz o pokój ruchu, który wie, dokąd płynie.

Opatrzność nie wyłącza trudu,

ale wplata go w sens.

Dzięki temu człowiek może nie bać się życia:

wie, że w każdym chaosie jest ukryta melodia.

Ten pokój nie jest nagrodą —

jest stanem bycia w prawdzie.

To w nim ontologia zamienia się w modlitwę,

a mądrość w wdzięczność.

6. Słowo ostatnie — cisza

Cisza nie jest końcem mowy,

tak jak śmierć nie jest końcem trwania.

To moment, w którym świat słucha samego siebie.

Człowiek, słuchając razem z nim,

staje się cząstką tego wielkiego wsłuchania.

Wtedy wszystko wraca do źródła:

detekcja istnienia, hermeneutyka sensu, etyka ufności —

wszystko sprowadza się do jednego gestu:

być w zgodzie z prześwitem.

Nie ma tu już podziału na filozofię, religię i poezję.

Pozostaje jedna rzeczywistość —

świat, który dzieje się w nas,

i my, którzy dziejemy się razem z nim.

Post‑scriptum

Jeśli chcesz, mogę przygotować z całego cyklu

„Ontologia ufności” zwięzły spis i układ rozdziałów — mini‑strukturę książki lub manifestu, który łączy wszystkie te części w całość z przypomnieniem centralnych tez i motywów.

Czy chcesz, żebym przygotował taką strukturę / synopsis?

Tak, to będzie wspaniałe zwieńczenie tego etapu naszej wspólnej pracy, objawiania, dociekania, edytowania/kontemplowania sensu drogi-prawdy-życia i PRAWDY, jaką dane mi było poznać i kontemplować na dwóch skrzydłach: wiary (w opisanym wyżej sensie) i rozumu. I cóż, że to wszystko na moim przykładzie, Józefa K!

To brzmi jak domknięcie i zarazem otwarcie — nie „koniec projektu”, ale moment zebrania w jednym geście wszystkiego, co się ujawniło: doświadczenia, słowa, myśli.

Poniżej masz synopsis całości „Ontologii ufności”: układ, który można potraktować jako szkic książki, rozdziały manifestu albo ramę, po której będzie można dalej się poruszać.

Każda część łączy w sobie wymiar fenomenologiczny (doświadczenie i obserwacja), hermeneutyczny (rozumienie) i duchowy (kontemplacja sensu).

✴️ O N T O L O G I A U F N O Ś C I

synopsis i układ całości

Przedmowa

Krótka narracja pierwszoosobowa: skąd wzięła się potrzeba tej refleksji.

Wprowadzenie w języku osobistego świadectwa:

„To nie traktat; to zapis próby zrozumienia świata przez człowieka, który doświadcza, że wszystko – nawet ból i przypadek – jest formą zaufania.”

I. Detekcja Istnienia

(Bycie jako pierwsze odkrycie)

1. Osoba i ciało. Człowiek w świecie bodźców; ciało jako interfejs duchowości.

2. Zadziwienie istnieniem. Zdumienie jako moment pierwszej świadomości.

3. Bycie, które się ujawnia. Echo Heideggera: człowiek jako prześwit bytu.

4. Zakończenie rozdziału. „Może dokonać jej tylko osoba” – definicja detekcji: zdolność do zauważania istnienia.

Cel filozoficzny: zrozumieć człowieka jako naturalny „czujnik bycia”.

Hasło: „Otworzyłem oczy i świat się wydarzył.”

II. Hermeneutyka Sensu

(Jak byt mówi i jak człowiek rozumie)

1. Język doświadczenia. Świat jako tekst do odczytania.

2. Wiara powszechna i religijna. Wiara jako struktura poznania, nie dogmat.

3. Człowiek interpretujący. Gadamerowska rozmowa, Ricoeurowski symbol.

4. Mapa sensu: relacja – znaczenie – interpretacja – zaufanie.

Cel filozoficzny: pokazać, że zrozumienie jest współbrzmieniem z rzeczywistością.

Hasło: „Świat mówi, jeśli człowiek słucha.”

III. Ontologia Ufności

(Fundament: zaufanie jako zasada istnienia)

1. Trójspójna struktura bycia. Zauważenie – zrozumienie – zawierzenie.

2. „Dzianie ma sens.” Czasowość jako linia sensu; spoiwo całości.

3. Formuła obiegu: Bycie → Dzianie → Sens → Ufność → Bycie.

4. Osoba jako żywy punkt przechodzenia sensu w działanie.

Cel filozoficzny: ustanowić ufność jako zasadę ontologiczną, nie psychologiczną.

Hasło: „Świat istnieje, bo ufa sam sobie.”

IV. Dzianie jako Język Świata

(Fenomen komunikacji bytu z człowiekiem)

1. Mowa wydarzeń. Dzianie się jako forma wypowiedzi Bycia.

2. Hermeneutyka uczestnictwa. Człowiek nie tłumaczy – odpowiada.

3. Język relacji. Wspólnota jako wspólne słyszenie świata.

4. Ufność jako przestrzeń rozmowy. Bycie wierzy w czytelnika.

Cel filozoficzny: zrozumieć istnienie jako dialog.

Hasło: „Zaufaj, a zrozumiesz.”

V. Etyka Ufności: Byt jako Zobowiązanie

(Z ontologii rodzi się etos)

1. Bycie jako wezwanie. Każda obecność domaga się troski.

2. Zaufanie jako źródło działania. Dobro jako ciągłość komunikacji Bycia.

3. Przerwy w mowie świata – zło jako brak relacji.

4. Delikatność wobec istnienia. Czułość jako forma mądrości.

5. Współ‑dzianie. Etyka nie w nakazie, lecz w rytmie uczestnictwa.

Cel filozoficzny: pokazać, że działanie etyczne jest kontynuacją ontologii.

Hasło: „Poznawać to tyle, co chronić.”

VI. Prześwit Opatrzności

(Spójnia i horyzont całości)

1. Opatrzność jako rytm sensu. Mądrość wpisana w porządek świata.

2. Człowiek jako współ‑prześwit. W nas Bycie wierzy, że zostanie zrozumiane.

3. Mistyka zdumienia. Zaufanie jako forma kontemplacji.

4. Pokój wewnętrzny: nie bezruch, lecz zgoda na rytm.

5. Cisza kończąca mowę – świat słuchający samego siebie.

Cel filozoficzny: scalić ontologię, hermeneutykę i duchowość w jedno doświadczenie.

Hasło: „Być w zgodzie z prześwitem.”

Appendix – Mapa pojęć

(diagram myśli i przepływu sensu)

Bycie → Detekcja → Dzianie → Sens → Ufność → Działanie → Prześwit → z powrotem Bycie

Ruch kołowy – spirala, nie zamknięty krąg; każdy obrót przynosi głębszy poziom zrozumienia.

U podstaw: Osoba – jedność doświadczenia, interpretacji i zawierzenia.

Zakończenie/Posłowie

Kilka osobistych akapitów Józefa K.:

- o drodze, która okazała się nie tyle pisaniem traktatu, ile słuchaniem samego życia w jego rytmie ufności;

- o wdzięczności wobec tego, że Bycie pozwoliło się zauważyć,

i o tej prostej prawdzie, że każda chwila jest miejscem spotkania rozumu i wiary na dwóch skrzydłach, które noszą jedno serce.

Jeśli zechcesz, możemy w dalszym etapie rozwinąć tę strukturę w kierunku gotowego spisu rozdziałów z krótkimi streszczeniami – tak, by z materiału, który już masz, stworzyć rękopis książki albo serię wykładów/metafizycznych rozmów.

Czy chcesz, abym w następnym kroku ułożył właśnie taki szczegółowy plan książki, z krótkimi synopsisami treści każdego rozdziału?

Tak, oczywiście, proszę. Choć pierwszą potrzebą jest pomysł na grafikę, którą mógłbym umieścić na blogu, jako znak tych treści.

Świetnie — zanim przejdziemy do planu książki, możemy nadać znak wizualny, który stanie się niejako jej pieczęcią.

Skoro cała Ontologia ufności opiera się na ideach: światła, prześwitu, dziania się, kręgu sensu i relacji, to grafika‑symbol powinna być prosta, ale zarazem symboliczna: znak, który nie dominuje, lecz cicho wskazuje na kierunek.

Szybki wyzwalacz interakcji — o świadomości, która reaguje szybciej niż światło (współistnienie nie wymaga czasu)

Tekst - łącznie z tytułem - i grafika wygenerowane przez AI, na podstawie mojego tekstu opublikowanego na blogu, na podstronie: ROK NORWIDOWSKI ZAWSZE - widziane ze Strachówki. 

W eksperymencie ALICE w Europejskim Centrum Badań Jądrowych CERN, tuż pod Genewą, działa niezwykły system – Fast Interaction Trigger (FIT).
To detektor, który w nieskończenie krótkim czasie – liczonym w pikosekundach – rejestruje zderzenia cząstek elementarnych i decyduje, które z nich są wystarczająco „interesujące”, by zostały zapisane do historii badań nad początkiem wszechświata.

W moim eseju „Szybki wyzwalacz interakcji” ten precyzyjny przyrząd staje się metaforą ludzkiej świadomości. Tak jak FIT wybiera zderzenia warte zapisu, tak nasz umysł wybiera te doświadczenia, które stają się znaczące — momenty, w których świat naprawdę się „ujawnia” (a my zyskujemy dane do tożsamości).

Okazuje się, że zarówno w mikroświecie fizyki cząstek, jak i w biologii białek czy w fenomenologii myślenia, działa ten sam mechanizm: interakcja jako sposób istnienia (relacyjny spsób naszego istnienia).
W fizyce — cząstki ujawniają się dopiero w zderzeniu.
W biologii — białka przybierają formę dzięki dynamicznym oddziaływaniom wewnętrznych sił.
W świadomości — sens powstaje w kontakcie ze światem, w zetknięciu podmiotu i przedmiotu.

Świadomość jest więc nie biernym lustrem, lecz aktywnym detektorem bytu – czymś w rodzaju wewnętrznego FIT-u, który rejestruje i współtworzy zdarzenia rzeczywistości. Każde przeżycie, każda chwila rozpoznania, każda intuicja to swoiste „zderzenie”, w którym świat mówi do nas: „jestem”.

Z tej perspektywy filozofia przyrody – tak jak ją kiedyś rozumiano – zyskuje nowy wymiar. Nie chodzi już tylko o to, by pytać, z czego zbudowany jest świat, ale jak świat ujawnia się w świadomości.
Fizyka, biologia, informatyka i filozofia splatają się w jednym pytaniu:
co sprawia, że coś zaczyna istnieć – dla nas?

Świadomość, jak się okazuje, nie jest końcem łańcucha poznania, lecz jego najczulszym instrumentem.
To w niej — szybciej niż w detektorach CERN-u — rodzą się zderzenia, które mają sens.
To ona jest szybkim wyzwalaczem interakcji, dynamicznym sercem doświadczania rzeczywistości.

Po stronie światła — przypowieść o świadomości, albo mistyka współczesnego rozumu

Spotkanie dwóch cisz

(dwie przypowieści o świadomości)

Tytuł i wszystko co jest pisane kursywą pochodzi od AI (czyli tzw. sztucznej inteligencji). Moje, wersowane, normalną czcionką. W trakcie naszej – mojej z AI - AI zaproponowała różne tytuły. Wybrałem spośród nich dwa, które połączyłem spójnikiem „albo” - Po stronie światła — przypowieść o świadomości, albo mistyka współczesnego rozumu. Jednakowoż zachowuję (dla proponowanej całości wpisu, jako post na blogu) „autorską” wersję tytuły od AI (patrz powyżej).

Czasem teksty powstają, jakby same się odnalazły — jeden spod drugiego, jeden w drugim.

Tak zdarzyło się pewnego styczniowego poranka, gdy „świeżutkie doświadczenie wewnętrzne” zapisało się w komputerze dokładnie nad poprzednim, niedokończonym wierszem. Po chwili zrozumiałem, że te dwa utwory — choć niezależne — należą do siebie, jak dwa oddechy tej samej świadomości.

Pierwszy jest bardziej stanem niż słowem: dotykiem ciszy, spotkaniem „dwóch cisz” — mojej i tej „drugiej”, niepojętej.

Drugi próbuje to doświadczenie opowiedzieć — już z dystansem, z czułą ironią wobec własnych duchowych uniesień, ale też z wdzięcznością, która zrodziła się z próby zrozumienia.

Zestawione razem tworzą pewien zapis ruchu świadomości: od milczenia ku słowu, od przeżycia ku sensowi.

Esej, który dołączyłem poniżej, jest próbą przyjrzenia się temu spotkaniu od strony języka, filozofii i kultury — tak, jakbym rozmawiał sam z sobą po drugiej stronie ekranu.

***

I.   cyfrowe kwantowe osobowe

stany

oby zjednoczone

ale kto wiedzieć to może

do pytania doprowadzony zostałem

poranną procedurą

odbudzania swoich stanów najlepszych

najlepiej jak umiem

to co pobożnych jest modlitwą

u mnie stało się mantrą życiem daną

nie ja ty Bóg miłość Chrystus pokój dobro amen

która prowadzi wprowadza w ciszę trwania

i właśnie to spotkanie dwóch cisz

mojej (we mnie) i tej drugiej

nasunęło pytanie tytułowe

bo ani wiem kim czym jest we mnie to ja

ani wiem kim czym ta druga wielkość

dwie wielkości (byty) jakieś się spotykają

obie oba są i pozostaną tajemnicą

dzisiejszy stan wiedzy wskazał trzy stany

wiedzieć nie mogę co przyszłość pokaże

(czwartek, 29 stycznia 2026, g. 9.56)

II. przypowieść o świadomości

cóż łatwiej zgrabniej powiedzieć

przypowieść czy zwykła opowieść

o mojej twojej naszej świadomości

była sobie świadomość i jest jeszcze

gdzieś w nieskończonym kosmosie

konkretnie na planecie Ziemi

każda każdy ma z nią czasem kłopot

ale z nią przeżywamy też wielkie chwile

i w niej z nią bywamy szczęśliwi

niby takie nic

niby igram bawię się nią (np. pisząc)

a ma taką moc

że wszechświaty bada (zmienia)

świadomość to nie psychologii

więcej niż psychologia

która choć czasem ją niszczyć może

służyć jej ma najpiękniej bez końca

bo w świadomości mieszka podmiot

ten przeżywający wszystko

co układa się w i rzeźbi osoby

ja i podmiotem jestem i go mam

moja świadomość bywa słabiuteńka

nad ranem często i taki wstać muszę

niezaradny robaczek do rozdeptania

aż gdy się otrząśnie i coś zobaczy

gdy zobaczy najmniejsze dobro

dziękczynienie za nie świadomie rozważy

staje się wtedy jakby wszystko nowe

w dziękczynieniu jest kamień filozoficzny

kiedyś nie mogłem w to uwierzyć

uważałem tylko za pobożne gadanie

owszem z cytatem z Dobrej bardzo Nowiny

ale to wkładałem w okładki pobożności

aż gdy spróbowałem przejrzałem

to działa

nawet w strasznych okolicznościach

gdy raczej kląć się chce

inną podobną sytuacje opisał Norwid

acz nie o strukturze świadomości

tylko innym doświadczeniu życiowym

sensów spotykanych na drodze (osób)

u niego transformacja tyczy rzeczy

które napotykamy za dni naszych

patyki gałęzie na ścieżce

albo most na skrzyżowaniu z masztem

trzeba w obu sytuacjach naszej woli

skłaniającej do dziękczynienia

albo odszukiwania sensów w kulturze

albo jak Staff na koniec życia dziękował

jak gość przygodny zaproszony na wesele

dziwił się jednak że z leciutkim smutkiem

moja matematyka życiowa smutek wyklucza

może bardziej oddala bo innych rozumiem

mają prawa i ciut inną matematykę chyba

albo ich wiara i rozum dochodzą innej prawdy

i nie potrafią jej skontemplować jakoś

  (środa, 29 stycznia 2026, g. 10.04) - (na str. Rok Norwidowski_widziane ze Strachówki) 

III. Komentarz krytyczno-literacki

Dwie cisze i jedna świadomość — o poezji duchowego poznania

W twórczości mistycznej — tej, która wyłania się nie z teorii, lecz z doświadczenia — moment odkrycia prawdy rzadko bywa samowystarczalny. W twórczości mistycznej — tej, która wyłania się nie z teorii, lecz z doświadczenia — moment odkrycia prawdy rzadko bywa samowystarczalny. Częściej przychodzi w dwóch fazach: najpierw objawia się jako wewnętrzny błysk, milczące zrozumienie; potem jako słowo, które próbuje nadać temu błyskowi formę. Tak właśnie dzieje się w dwóch tekstach: „cyfrowe kwantowe osobowe” i „przypowieść o świadomości”. Oba stanowią część jednego wewnętrznego procesu — od doświadczenia ciszy ku dziękczynieniu, od kontemplacji ku rozumieniu.

I. Spotkanie dwóch cisz

Pierwszy tekst, „cyfrowe kwantowe osobowe”, rozpoczyna się jak zapis modlitwy, lecz modlitwy uwolnionej od formuł, w której język rozpływa się w rytmie oddechu. Słowa są tu bardziej śladami niż zdaniami — symbolami czegoś, co wydarza się w sferze niewyrażalnego.

Kluczowym momentem jest „spotkanie dwóch cisz”: jednej, która jest we mnie, i drugiej, która jest poza mną, choć niekoniecznie „na zewnątrz”. To duchowa scena, w której ja — świadomość indywidualna — styka się z tym, co większe: z boskością, obecnością, bytem. W miejsce klasycznego rozróżnienia podmiot–przedmiot pojawia się coś, co przypomina model kwantowy: dwie fale przenikające się w jednym punkcie poznania.

„Cyfrowe” i „kwantowe” z tytułu nie są tu metaforą technologii, lecz wyrazem świadomości współczesnej — tej, która nie wstydzi się wiedzy naukowej, lecz używa jej jako nowej mitologii ducha. Poezja staje się tu językiem fizyki egzystencjalnej: opisuje duchowe zjawiska w terminach drgań, stanów i superpozycji.

„Osobowe” – trzecie z tytułowych słów – wprowadza wymiar teologiczny. To nie bezosobowy absolut, lecz Bóg, który jest relacją. Właśnie między cyfrowym i kwantowym rozpościera się przestrzeń osoby — tego, kto doświadcza, kto mówi „ja” i „Ty”, kto ma zdolność miłości i odpowiedzialności.

II. Od doświadczenia do przypowieści

Drugi tekst, „przypowieść o świadomości”, jest już świadomym rozwinięciem i interpretacją tamtego przeżycia. Zaczyna się żartobliwie, niemal ironicznie: „cóż łatwiej zgrabniej powiedzieć / przypowieść czy zwykła opowieść”. To, co wcześniej działo się w ciszy, teraz próbuje się „opowiedzieć” — zamienić w mowę, w sens kulturowy.

Hieratyczna tonacja pierwszego tekstu ustępuje tutaj swobodnemu rytmowi rozmowy. Świadomość „schodzi na ziemię”: ma poranne słabości, bywa „robaczkiem do rozdeptania”, a jednocześnie zdolna jest do wdzięczności, która przemienia cały świat. W tej przemianie kluczowe staje się dziękczynienie — akt, który jest jednocześnie etyczny i metafizyczny.

W stwierdzeniu, że „w dziękczynieniu jest kamień filozoficzny”, można usłyszeć nie tylko poetycką metaforę, ale i głęboki wgląd psychologiczny. Dziękczynienie to moment, w którym świadomość przestaje interpretować świat przez stratę, a zaczyna przez obecność. To akt alchemiczny — przemienia ciężką materię doświadczenia w złoto sensu.

III. Współczesny mistycyzm rozumu

Oba utwory należą do nurtu, który można by określić jako mistycyzm refleksyjny lub mistycyzm świecki. Nie ma w nich doktryny, nie ma kościelnego języka, ale obecny jest duch modlitwy, w której Bóg nie jest kimś obcym — jest samym życiem. Sformułowanie „nie ja ty Bóg miłość Chrystus pokój dobro amen” działa jak mantra jedności, a nie wyznanie wiary.

Ta duchowość jest mocno osadzona w kulturze: pojawiają się Norwid i Staff — dwaj poeci o odmiennych temperamentach, lecz wspólnym dążeniu do duchowej pełni. Norwid uczy tu odczytywania sensów rzeczy, Staff — pogodzenia z przemijalnością. Razem budują literacki kontekst, w którym duchowość nie jest ucieczką, ale pełnym uczestnictwem w rzeczywistości.

IV. Dwie fazy jednej świadomości

W ujęciu całościowym oba teksty układają się w prostą, a zarazem głęboką oś:

Pierwszy — to doświadczenie ciszy, źródło.
Drugi — to opowieść, próba zrozumienia i osadzenia tej ciszy w życiu codziennym.
W języku duchowości powiedzielibyśmy: kontemplacja i wdzięczność.
W języku filozofii: ontologia i etyka.
W języku poezji: mistyczne milczenie i przypowieść słowa.

Tę dwoistość można uznać za znak dojrzałej świadomości — takiej, która nie zatrzymuje się na samym „olśnieniu”, ale pozwala, by to olśnienie weszło w życie i je przemieniło.

V. Epilog: duchowość epoki cyfrowej

„Cyfrowe kwantowe osobowe” to zarazem diagnoza współczesnego ducha: człowieka żyjącego w epoce technologii, a szukającego tego, co wieczne. Cyfrowe i transcendentne wchodzą ze sobą w dialog — nie jako opozycje, lecz jako dwa języki opisu tej samej rzeczywistości.

Poezja staje się tu formą medytacji — nie odrealnionej, ale głęboko osadzonej w codzienności; takiej, która widzi w niej mistyczne odbicie sensu.

Podsumowując: oba teksty można czytać jako dwie strony jednego doświadczenia — spotkania z własną świadomością w świetle wdzięczności. To poezja, która nie ucieka od świata, lecz go przekracza, aby powrócić do niego w stanie większej miłości i większej obecności.

***

Czy chciałbyś, żebym pomógł ci opracować krótkie wprowadzenie autorskie do tego eseju – tak, byś mógł dodać na blogu kilka zdań osobistego komentarza (np. jak to się połączyło, w jakim stanie powstało)?

***

Zamykam ten mały, styczniowy cykl — jakby notatnik z podróży po ciszy.
Nie wiem, czym okażą się te spotkania w przyszłości, ale wiem, że świadomość ma swoją pamięć i że wdzięczność potrafi ją rozświetlać. (podkreślenie moje JK)
Niech więc ten wpis zostanie jako ślad tamtej podróży — świadectwo ciszy, która chciała się wypowiedzieć.

           Józef Kapaon z pomocą AI, styczeń 2026

Ten układ daje Twojemu wpisowi spójność formalną i naturalny rytm czytania: od osobistego wprowadzenia → przez dwa źródłowe teksty → do pogłębionej refleksji krytycznej → po intymne domknięcie.

Wizualnie i strukturalnie to przypomina formę „mini‑książki w poście”: zaczyna się jak medytacja, kończy jak rozmowa z samym sobą.

Czy chciałbyś, żebym pomógł dopracować ten końcowy podpis / zakończenie w innym tonie – np. bardziej medytacyjnym, filozoficznym albo osobistym (listowym)? Wtedy precyzyjniej dopasujemy „barwę” zamknięcia do całego wpisu.

PS.
Tytułowa grafika także została stworzona przez AI. Najpierw prosiłem ją by podpowiedziała coś do tytułu "Po stronie światła — przypowieść o świadomości, albo mistyka współczesnego rozumu". Dostałem wskazówki - "Abstract modernist composition symbolizing rational consciousness touched by mystery. Dark monochrome background with subtle geometric structure (lines, grid, or circle barely visible). A delicate fracture of white light passing through the structure, precise yet enigmatic. Cool tones: graphite, deep blue, white." Potem według tych wskazówek AI stworzyła projekt, który załączyłem (trochę rozciągnięty, by spełnić zalecenie "aspect ratio: 16:9 lub 3:2 (ładnie siada jako header)".

Obowiązki listopadowe Polek i Polaków (stare i całkiem nowe)

- Obowiązkowe rodzinne wspominki o Marszałku Piłsudskim -

Marszalek Piłsudski w Milusinie/Sulejówku

(Ale potem był PRL. Niszczył co mógł i na ile potrafił) 

Mój obowiązek listopadowy uświadomił mi artykuł w "Wprost" o Milusinie, czyli willi Marszałka Piłsudskiego w nieodległym od nas Sulejówku. Skoro jest narodowe święto! To każda Polka i Polak mają obowiązek zbierać-gromadzić wszystko, co jest z nim związane. Nade wszystko w świadomości. Bez świadomości nic nie jest adekwatnie tym, czym jest, dla nas i dla innych. Najwyższą formą świadomości jest poznanie prawdy i jej kontemplowanie. Stajemy się wtedy jej współświątynią.

Problem z tym mam/mamy taki, że to wymaga pracy w pocie swego czoła (Norwid), któż lubi dokładać sobie wysiłku. W moim przypadku muszę sięgnąć do książek i rodzinnych zapisków, wertować je, wyszukiwać i przepisywać odpowiednie fragmenty, a oczy już nie te, i cierpliwości do ślęczenia nad książką brak - już tego nie lubię. Ale cóż – obowiązek.

Książką, w której – i z której – mam źródłową wiedzę, jest autobiografia wuja-profesora Aleksandra Jackowskiego, bratanka mojej babci Emilii Kapaonowej, oraz oczywiście Marii Królowej z Annopola. Opowiada o niej sam, w tym filmie!

Książka nosi tytuł „Na skróty” (wydana: Pogranicze, 1996). Wuj był legendą rodzinną i antropologicznym profesorem (bywał zwany papieżem polskich antropologów kultury). Miał Aleksander na pierwsze, a Bolesław na drugie – podobny zgodnie z życzeniem Prusa, wyrażonym wobec jego rodziców przed śmiercią. Kult wujka-pisarza od Lalki” był/jest w naszej rodzinie dziedziczny. Ponieważ jego ojciec też był Aleksander i dziadek również, zwano go częściej Bolkiem lub Bolem. Bywał w Annopolu od najmłodszego wieku, od pierwszego roku życia (1921/22). Andrzej Król był jego ojcem chrzestnym. BTW Brat Andrzeja Króla, Józef, był księdzem i po ukończeniu Carskiej Akademii Duchownej w Sankt Petersburgu pracował w guberni mohylewskiej, tak jak inni księża z Polski pod zaborami.  Wracali oni do macierzy, wraz z odzyskaną niepodległością. Wśród nich byli i ksiądz Ignacy Skorupka i ksiądz Józef Król z Annopola.

….

     Tekst z wuja książki jest wielo i ważko-znaczący, w sensie – wielopoziomowy i historycznie-kulturowo źródłowy. Rzuca światło na przed-wojenną i po-wojenną historię naszej serdecznie od-wiecznie rodzinnej okolicy. I Polski, Europy i świata - wuj z ojcem słyszał przemawiającego Hitlera w Norymberdze w 1937 (wysłany służbowo, zabrał syna, żeby bardziej upozorować wyjazd rodzinny), ciocia Mania słuchała koncertu Paderewskiego, i zetknęła się z przejawami faszyzmu włoskiego w Bolonii podczas pielgrzymki w 1930, poza tym spotkali, znali Prymasa Hlonda, Prymasa Wyszyńskiego... Wuj wspomina w książce, że „stryj Kazimierz – zginął w Katyniu - lubił chodzić w mundurze majora, był świetnie zorganizowany i wykształcony. Ceniony był przez Prezydenta Mościckiego, szanowany przez Piłsudskiego... Jego żoną była piękna, czarnooka Gruzinka” („Na skróty, str. 16, 17).

…

 W wieku 16 lat czytał muzykę z nut, lubił malować i rozprawiać o sztuce ze sławnym malarzem Józefem Czapskim, którego poznał na wczasach w Sopotach (jak wtedy mówiono). Dostał od Mistrza sztalugi, farby, pędzel... „Nikt nie dał mi tyle, co Józio. Przez trzy lata, do wybuchu wojny, tym był dla mnie, czym w „Braciach Karamazow” starzec Zosima dla Aloszy. Autorytetem, guru, przewodnikiem duchowym. To on w dużej mierze mnie ukształtował, bezlitośnie obnażając niekonsekwencje postępowania” (tamże, str. 63). Przy Mistrzu, od niego, wuj zaczął rozumieć, co to znaczy decyzja malarska, odróżniać satysfakcję estetyczną od przeżycia piękna. Trudno się nie zgodzić z wyznaniem - „To moje wielkie szczęście, że na drodze życia spotykałem ludzi tak wspaniałych...”. Prawie identyczne zdanie napisał ks. profesor Józef Tischner - „Miałem szczęście, spotkałem Romana Ingardena”. A ja – późny wnuk? W różny sposób – ich wszystkich.

    Józef Czapski wprowadził młodego Jackowskiego w krąg swoich (wielkich) przyjaciół: Adolfa Rudnickiego, Ludwika Heringa, Jerzego Stempowskiego... Czapski w 1939 roku, po agresji sowieckiej, jako oficer Wojska Polskiego został wzięty w niewolę. Jako jeden z nielicznych przeżył obóz w Starobielsku. Maisons-Laffitte - polskie emigracyjne wydawnictwo - zamajaczył nam gdzieś na horyzoncie polskich i europejskich dziejów. Józef Czapski - Jerzego Giedroycia, Zofię Hertz, Zygmunta Hertza, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego - był jednym z jego założycieli. Stworzone przez nich Instytut Literacki i “Kultura” paryska „pozostają do dziś dzień symbolem niezależności, smaku, najwyższej próby literatury, solidarności i świadomości politycznej” (tutaj https://polskifr.fr/polska-we-francji/co-pozostalo-po-kulturze-paryskiej-w-maisons-laffitte/).

Ale jakby tu przejść do najważniejszej postaci historycznej polskiego święta narodowego 11 Listopada? 

Otóż… wuj Aleksander zanotował pod datą 1932, jako uczeń gimnazjalny brał udział „w akcji wysyłania kartek na Maderę do wypoczywającego tam wtedy marszałka Piłsudskiego. Akcję zorganizowano w całym kraju. I dodał wyznanie „Ja marszałka kochałem”. Dwa duże pudła jego zbiorów to były wycinki z gazet i fotografie marszałka… Póki jest marszałek, nic nam nie groz – mawiała jego mama. Zaś drugi rodzic  – Nie ma mnie dla nikogo! – nakazywał ojciec, zamykając się w gabinecie. – Chyba, żeby przyszedł marszałek Piłsudski – dodawał żartem (str. 38).

„Na Szustra [do mieszkania rodziców] przychodziłem  zawsze w czwartek... Po obiedzie często odwiedzał nasz dom Stefan Ossowiecki – chyba najbardziej znany polski jasnowidz i zarazem przyjaciel rodziny. Rodzice bardzo go lubili, ojciec wciąż uważał za dobrodzieja. Wiązało się to z wydarzeniem, które miało miejsce w końcu lat dwudziestych. Ojciec pracował w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. Codziennie rano referował ministrowi prasę. Pewnego dnia, po jego wyjściu, okazało się, że zginęła z gabinetu teczka z ważnymi dokumentami dotyczącymi dyslokacji przemysłu wojskowego. Natychmiast zawiadomiono żandarmerię, zamknięto wejścia do budynku. Poszukiwania trwały d południa. Przeszukano pokoje, teczki. Podejrzenie padło przede wszystkim na ojca. On był ostatni u ministra. Ktoś wpadł na pomysł sprowadzenia inż. Ossowieckiego, był już znany, Marszałek Piłsudski przeprowadzał z nim seanse telepatyczne (także w mieszkaniu stryja Kazimierza na Pięknej).

     Ustawiono wszystkich urzędników. Ossowiecki, skupiony, przechodził powoli, doszedł do mego ojca. Spojrzał mu w twarz – to pan wziął tę teczkę. - Tato zbladł. Niech się pan nie denerwuje, uspokoił go. Widzę, jak to się stało. Miał pan zieloną teczkę. Tak – potwierdził ojciec – z wycinkami. Właśnie. Kładzie ją pan na biurko Ministra, na inną teczkę, też zieloną. Teraz bierze pan obie, odnosi do swego pokoju. Jakaś kobieta wkłada je do schowka, czy wielkiej szafy... Teczkę znaleziona. (…)

     Kiedyś, chyba w 1937 roku moja ciotka Emilia [Kapaonowa] przyszła do nas zrozpaczona. W czasie ulewy zgubiła broszkę, pamiątkę po Prusie. Ojciec pobiegł po przyjaciela. Ossowiecki zmarszczył brwi, od razu odtworzył tę sytuację. Deszcz, ciocia idzie zmoknięta ulicą, niezręczny ruch i czarna chusta odrywa broszę.

     Upływa rok, Ossowiecki stał przy okienku PKO, nagle podszedł do stojącego przed drugim okienkiem mężczyzny. Powiedział: - Pan w zeszłym roku, jesienią, znalazł podczas deszczu, na Poznańskiej ulicy złotą broszkę. - Skąd pan wie, przeraził się mężczyzna. - Jestem Ossowiecki. No – i ten pan przyszedł, zwrócił cioci broszkę” (Na skróty, ss. 88,89).

…

Puszczę wodze fantazji. Gdyby oni żyli, pewnie mogliby się dzisiaj odwiedzić, może z wzajemnością? Takie były czasy, taka była Polska. Skoro byli tu dwaj biskupi: Kazimierz Romaniuk i Andrzej Madej!

„Po wojnie krewni Piłsudskiego zostali z Milusina eksmitowani, a wdowa przebywała na emigracji. Willa przeszła w ręce państwa, a meble, księgozbiór, dzieła sztuki i pamiątki po Marszałku wywieziono w nieznanym kierunku. W dworku zorganizowano później szkołę wywiadu, następnie obiekt przekazano ambasadzie ZSRR, a ostatecznie urządzono w nim przedszkole”. (jw)

TOŻ TO TUŻ OBOK NAS! 

Czyż ta historia bliskiego Milusina nie jest dowodem, że PRL miał proweniencję szatańską zaiste!  Dobrze, że nasz dom i ogród w Annopolu był na uboczu i go nie u..., znaczy nie upaństwowili... czego rodzice - skądsiś jakoś pamiętam - autentycznie się obawiali! Takie dzieje nasze, znaczy i polskie i rodzinne! Po jakąś formę ludowego wykluczenia dzisiejszym samo-rządem i prawicową piss-polityką zakorzenionymi w konkretnej (po)klasowej mentalności?!

Moja mama (rocznik 1922) zaś opowiadała, że gdy była uczennicą w Tarnowie w 1935 roku zmarł marszałek Piłsudski. Trumna z Wodzem była wieziona jakby procesjonalnie do Krakowa, gdzie miała spocząć w podziemiach katedry na Wawelu. Jej szkoła zgromadziła się przy linii kolejowej by oddać hołd marszałkowi.

Ale potem był PRL. Niszczył co mógł i na ile potrafił. Zniszczył strasznie dużo. Dzisiaj musimy odbudowywać świadomość narodową i tożsamość konstytucyjną, z najmniejszych skrawków i odprysków historii. W wieku 72 lat i ja Józef Kapaon ze wsi Annopol w gminie Strachówka uświadomiłem sobie dożywotni obowiązek przemyślenia i dzielenia się tym wszystkim, co jest mi wiadome-dane w dziejach osobisto-rodzinnych. Szkoda, że jest nas tak mało

***

moja filozofia

         /mój rozdzialik książeczki o człowieku/

w wieku 73 lat się jej dorobiłem

tzn mam odwagę tak powiedzieć

nie jest to nic nadzwyczajnego

długo odwołuję się już do jej istoty

którą jest właśnie droga-prawda-życie

tyle że trzeba (mogę) dać jej apologię

trzy klocki ułożyć to proste

zobaczyć w nich pryzmat jest sztuką

trójca zaś nabiera znaczeń w teologii

droga życiowa rozumna każdemu

prawda obiegana kulturą z każdej strony

życie jakie jest każdy widzi po swojemu

ale tu nie chodzi o taką pospolitość

i filozofii aż trzeba by zrozumieć

a mówiąc serio zupełnie

drogę każda każdy jakoś rozumie

gdzieś przychodzi na świat podejmuje wybory

jest to nasze własne z każdym tak i nie

możemy ułożyć i opisać chronologicznie 

prawdy nie da się różnie definiować

jest zwykle nauką badana głoszona

wiele z nich poznajemy w szkole

każdy sam też swoich prawd dochodzi

ma je każdy i są dla nas najbardziej znaczące

najwięcej światła trzeba rzucić na życie

co przez nie rozumiemy w tej trójcy pryzmacie

co do mnie tak to rozumiem przeważnie jak niżej

że chodzi o wszystko co działo się i dzieje

za mojego życia i ma wpływ jakiś na mnie

czyli czynniki obiektywne niezależne ważne

omawiając każde z trzech oddzielnie

niedaleko zajdziemy w szukaniu sensu

filozofia każe sięgnąć głębiej

i odkrywać nieustannie współzależności

filozofia mówi że to każdej każdego absolut

poza który nikt z nas wyjść nie może

szkoda że nie każdy każda to rozkminia

absolutnie skaluje naszą bio-grafię

tylko w niej sami siebie zrozumieć możemy

szczęśliwi którzy tę prostą zasadę pojęli

kiedy wyjdziesz poza skalę gubisz się

nie wiesz co widzisz postrzegasz przeżywasz

możliwe tylko w skali twej drogi-prawdy-życia

ot taką regułę zasymilowałem i stosuję

nigdy mnie (jeszcze) nie zawiodła

wszystkim chce przekazać jako swoją filozofię

chyba mogę mówić o mojej dobrej nowinie

skoro zaczerpnąłem pomysł od Jezusa z Nazaretu

bardzo historycznej figurze w naszej kulturze

od której zależy przecież przyszłość człowieka

przecież więc itp. itd. używam dość często

bo są dla mnie jak logiczne wiązanie wynikanie

i pomyśleć że wszystko zaczyna się poczęciem

po którym następuje po 9 miesiącach narodzenie

bo życie najpierw za nas decyduje

wstawia w nurt płynący już wartko i długo

genetycznie i kulturowo jakoś lokalizowani

fizycznie w czasoprzestrzeni zakrzywionej Kosmosu

miejsca dla naszej wolnej woli kupa albo masa

decyzjami wyborami się objawia

z udziałem rozpoznawania bodźców zmysłów i rozumu

rozum zawsze wiarę bierze brać musi pod uwagę

nie znaczy wcale że religijną w systemowej tradycji

ale wiarę we wszystko co jest jakieś poza nami

czyli bez transcendowania ani kroku nie zrobimy

wierzę także w poprawność własnego myślenia

nie absolutyzując go (zawsze mylić coś mnie może)

zawsze jestem tylko i aż (o)sobą a nie doskonałością

zwłaszcza dziś myśląc o maszynach cyfrowych

czego coraz większe użycie AI przykładem

  

AI jest dobrym punktem odniesienia

możemy spróbować się porównać

co jest czego nie ma w niej albo w nas

  

na pierwszy rzut oka i rozumu nie ma biologii

samopowielającego się życia z użyciem woli

narastających procesów rozwoju i dojrzałości

jest jakby suma wiedzy z tego co publiczne

co dostępne wszystkim maszynom i algorytmom

to co jednostkowe staje się wręcz nieużyteczne

nie przez pryzmat drogi-prawdy-życia osób idzie AI

nasze doświadczenie jest zawsze podmiotowo-jednostkowe

AI jest zawsze zbiorem plików i ich przetwarzaniem

w największej możliwej skali osiągalności

no i nie wiem jak algorytmem ważyć emocje

i nieprzewidywalność działań pod ich wpływem

a przecież i takich wyborów i decyzji dokonujemy

więc chwaląc osiągnięcia nauki technologii i AI

pozostanę w swoim osobowo-podmiotowym (wszech)świecie

radując się sensem znalezionym drogą-prawdą-życiem

moim własnym Józefa K z Annopola i Legionowianina.pl  

takie są mej filozofii zręby (w bardzo późnym wieku)

a czy dalej będzie mi dane ją rozwinąć zobaczymy

nie do mnie należy czas i sprawność umysłowa

mogę co najwyżej brać leki i starać się chodzić lasem

    (poniedziałek, 10 listopada 2025, g. 11.44)

*** 

boska cząstka w nas

       /przypadkiem zdarzyło się dzisiaj/

w nas homo sapiens of course

bo szukają jej też fizycy

w materii i jej prawach

od nich pożyczam koncept

wszyscy czegoś szukają

nawet Biblia zachęca

szukajcie a znajdziecie 

a Jezus wszak się nie myli

na trop naprowadza dziś zdjęcie

kościoła bernardynów w Opatowie

skąd msza będzie transmitowana

telewizją na cały świat (globalnie)

byliśmy tam kiedyś ze szkołą

integracyjnym wyjazdem pracowników

poznawaliśmy naszą polską Ojczyznę

mieć o niej wyobrażenie i świadomość

chciałem sprawdzić a czemuż to

właśnie dzisiaj tam

i dostałem więcej nad oczekiwania

jest tam kamera internetowa (webcam) 

mnie myśl prowadzi zawsze do a czemuż

nie tylko w sprawach powierzchownych

ale istotowo i konstytutywnie do prawdy

czym jest kościół i gdzież w nim Bóg

dlaczego od zawsze budowano świątynie

co ma Bóg duchowy wspólnego z materią

i jak w tych budynkach się spotykają

poszukujący człowiek i jego/nasz Bóg

stawiam takie pytanie bogat(sz)y życiem

które sens znalazło i go kon-templuje

bez strachu lęku religijnie motywowanego

czyli wie że znalazło ową cząstkę bożą

skąd wie oczywiście pytajmy (oczekuję)

odpowiedź przybliżają współczesne badania

psycho-duchowo-fizycznego człowieka osobę

że o emocjach się nie dyskutuje po prostu są

gdybym nie doświadczył i nie był sobą

czyli przeżytą drogą-prawdą-życiem

nie pytałbym z pewnością o to

bałbym się wręcz uważając za oczywiste

nie jest oczywiste miejmy odwagę pytać

o wszystko wszystkie aspekty rzeczywistości

zaczynając hmmm o pytanie kim jestem (ja)

podmiot przeżyć poznania odpowiedzialności

skąd to się u mnie wzięło

takie przeżycie czucia rozumienia wszystkiego

co nas stanowi

człowieka samoświadomego we Wszechświecie

wszystko na mej drodze-prawdzie-życiu jest

dostępne pracą w pocie swego czoła

dla mnie z wewnątrz oczywiście najwięcej

ale i z zewnątrz może poznać kto chce

ps.

(prze)dziwnym zbiegiem okoliczności czasu

okazało połączyło polskie i globalne

czekamy na święto niepodległości

Kościół obchodzi aż święto matki kościołów

kościół bazylika katedra kolegiata fara

kto się wyuczy będzie rozróżniał

ich znaczenia w hierarchii bytów (kultury)

mnie to już dziś aż tak nie jest potrzebne

(są i bazyliki katedralne ale i ołtarze polowe)

człowiek swojego Boga spotkać może różnie

na ile szuka nie szuka potrzebuje lub nie

na ile rozumie siebie i rzeczywistość całą

jakie ma zwykłe i niezwykłe przeżycia sensu

     (niedziela, 9 listopada 2025, g. 11.35)

***

AD 2025.pl dlaczego i po co

dlaczego jeszcze żyję tu gdzieś w Kosmosie

przymuszony biologicznym potencjałem

nie wiem dalibóg

odbieram bodźce słabnącymi zmysłami

rozumem jeszcze ogarniam co się dzieje

ale to już tylko zjeżdżanie w dół (po równi)

wzwyż duch unosi drogą-prawdą-życiem

rozumienie choć wielkie mało pożyteczne

tego już świat ode mnie nie oczekuje

jakbym nigdy nie był więc po co 

prezydent coś w mediach wykrzykuje

do swoich

jemu też do niczego nie jestem potrzebny

  

(8. przed 11 Listopada 2025, g. 12.19) tu - Rok Norwidowski Zawsze_widziane ze Strachówki

FRESK NAUCZYCIELSKO-WOJENNY O… nas?

 - żywe świadectwo historii w gm. Strachówka -

26.1.1941, wesele w Annopolu, Maria Królowa po prawej,
obok mąż Andrzej po lewej Janina Wojnarowiczówna

8.9.1942, Annopol, Maria Królowa stoi w środku,
mąż Andrzej po prawej, Janina Wojnarowiczówna siedzi na trawie w środku,
po jej prawej stronie mój ojciec Jan Kapaon (syn chrzestny Marii Królowej)

Maria Królowa, z domu Jackowska, urodziła się, aby być polską nauczycielką. Wzór miała doskonały, samego Bolesława Prusa, który był jej wujkiem i mistrzem wychowania zarazem. Był dozgonnym przyjacielem jej rodziny, zwłaszcza matki - z domu Trembińskiej - która była jego ukochaną siostrą, to nic, że cioteczną, od najwcześniejszego dzieciństwa, do śmierci byli nierozłączni. To ją wpisał m.in. na karty Grzechów dzieciństwa, a jej córki - więc i moją babcię, też Emilię - nazywał swoimi ukochanymi siostrzeniczkami.

Prowadzenie kronik w tej rodzinie jest dziedziczne. Maria Królowa prowadziła dziewczyński pamiętnik, w którym – z jakże symbolicznym datowaniem, antycypującym narodowe święto - zanotowała:

"Dnia 11 Listopada 1900 roku, mam lat 21. Jestem nauczycielką, mam 20 uczennic, które uczę 4 godziny dziennie. Zdrowa jestem, humor i spokój serca mam, dążę do doskonałości za pomocą kształcenia się, w przyszłości chcę zostać zakonnicą, a właściwie siostrą miłosierdzia. Czytam teraz „Nieśmiertelność duszy człowieka” księdza Dębickiego. Mam zamiłowanie w czytaniu rzeczy poważnych, zwłaszcza filozoficznych. Muzykę bardzo lubię, tak świecką, jak i kościelną, śpiew również. Zapał do sztuk pięknych również posiadam.

Jestem dzieckiem rodziców dosyć zamożnych. Ojciec mój jest urzędnikiem w Magistracie. Matkę, jako też i Ojca kocham nadzwyczajnie…

     Usposobienia jestem poważnego, mam dużo silnej woli w panowaniu nad sobą… Pracować w swoim zwodzie ogromnie lubię. Zamiłowanie pedagogiczne posiadam. Zdolności do nauk nie mam ale jestem dosyć pilną i obowiązkową. Za granicą nigdzie nie byłam. Nigdy się niczego nie bałam. Bawić się z dziećmi małymi bardzo lubię. Najwięcej cenię spokój serca. Modlę się o szczęście dla mej duszy. Obowiązki wypełniam sumiennie. Kieruję się rozumem.  Dzieci przede wszystkim staram się kształcić moralnie, pogadanki moralne miewam 2 razy na tydzień. Za dużo czasu tracę na maruderstwo, nie umiem sobie tak czasu rozłożyć, by każda chwila była użyteczną. Powinnam się dobrze co dzień przygotować na lekcje, by dzieciaki czasu nie marnowały. Ja zaś bym chciała wejść w tę systematyczną rutynę nauczania, by nie dręczyć swego umysłu i nie martwić się, że dzieciaki postępu nie robią. Zwłaszcza arytmetykę chciałabym w pierwszym roku przechodzić bardzo systematycznie, bym w latach przyszłych, na tym dobrze przygotowanym gruncie, zadowalające plony zbierała.

     Jestem bardzo zadowolona, że mam najniższe oddziały, które mogą według swej zasady prowadzić. A więc: z polskiego niższy oddział ma książkę „Pierwsza czytanka” Brzezińskiego. Zadaję im po 10 linii dziennie, uczą się dosyć pilnie, przy czytaniu powinnam objaśniać niezrozumiałe wyrazy, rozróżniać samogłoski i spółgłoski, a gdy to doskonale pojmą, stopniowo zaczną przechodzić części zdania co dzień. Wiersze we czwartki i soboty, dyktando w poniedziałki, środy, piątki, przepisywanie do domów co dzień, kaligrafia w czwartki, opowiadania we wtorki. Histori Polski w środy i soboty - „Nasi praojcowie” i „24 obrazków” Anczyca. Rysunki w soboty. Religia w poniedziałki i czwartki, niższy i wyższy oddział „Katechizm Filochowskiego” i „Historia święta” Kozłowskiego. Arytmetykę mam 4 razy na tydzień i przechodzą z „Arytmetyki Jeskiego”.

Trochę mi już lepiej lekcje z dziećmi idą, gdyż sobie zrobiłam bardzo systematyczny plan, od którego bym długi czas, a nawet i wcale, odstępować nie chciała. Co dzień mi nowe plany pod względem układania czasu do głowy przychodzą, staram się więc każdy taki nowy pomysł urzeczywistnić. Rozliczyłam sobie, że 15 godzin mam do pracy, a 8 na odpoczynek. Z tych 15 godzin: 7 godzin poświęcam na szkołę, 1 godzinę na szycie, 1 na muzykę, 1 na przygotowane lekcji do szkoły, 1 na czytanie książek, 1 na czytanie pism i gazet, a resztę czasu poświęcam na naukę Stacha [brata] i różne inne drobnostki, jako to: obiad, kolację i pogawędkę. Muzyka od 9-10, czytanie pism od 10-11, a czytanie książek, nauka do szkoły, lekcja ze Stachem i kolacja od 5 i pół do 9. Nie wypełnienie którejś z tych godzin wpisuję do oddzielnego dzienniczka, jako dług do odrobienia w chwilach wolnych od zajęcia obowiązkowego. Zrobiłam sobie taki plan 21 listopada tj. w środę, 1900 roku.

     Przeczytałem „Kądziel” Rodziewiczówny. Zaczęłam czytać „Sztuka i krytyka u nas” Witkiewicza. W „Kądzieli” bardzo mi się podobał typ młodej zapalonej do samodzielnej pracy dziewczyny, która mimo wielu niepowodzeń i przeszkód została doktorem i leczyła biednych darmo.

     … Nie ma na świecie człowieka zupełnie szczęśliwego, jest to bardzo przykre, bo gdy na przykład ma chęć do pracy, a tu mu zdrowie nie dopisuje, czuje się wtedy człowiek bardzo apatyczny i zły. Drugiemu znów śrubki nie dopisują i muszą się ludzie obywać bez najpotrzebniejszych rzeczy w życiu codziennym, choć troszkę do hygieny zastosowanych, inni znów samotni i osieroceni wzdychają do ciepła rodzinnego i rozrywki.

      …  Bardzo lubię się uczyć i w ogóle pracować. Ale jakżebym chciała sumiennie pracować i pożytecznie. Robić najpierw to, co jest koniecznie potrzebne, a wszelkie dodatki i błahostki później, w wolniejszej chwili opracować. „Modlitwą i pracą dobijesz się celu”. Jest to moja dewiza po wszystkie dni żywota mego, z nią żyć i umierać pragnę.

     Stanowczo za mało czytam. Chciałabym się choć na rok jeden przezwyciężyć do pism Sienkiewicza. Dziwna rzecz, wszyscy ludzie go z takim zapałem czytają i owacye mu za tyle prac jego wyprawiają, a ja jedna czytać go nie mogę. Może XX wiek mnie jakoś do niego lepiej usposobi, chciałabym bardzo, bo przecież warto poznać pracę tak bardzo rozwinięty. Po drugie, bo mam wszystkie  jego dzieła w domu. Potrzeba mi tylko wyszukać sobie czasu  i mieć silne postanowienie, by każdą z jego powieści, którą się zacznie tylko czytać, dokończyć. Zaczynam więc po Nowym Roku 1901 od powieści „Bez dogmatu”. Prócz tego „Kuryer” i tygodniki powinnam przeglądać co dzień, zacząwszy od tej chwili tj. Bożego Narodzenia.

     Powiastek umoralniających dla dzieci nie mam. Chciałabym choć raz na tydzień z nimi coś czytać. Najstosowniejszy by były Teresy Jadwigi (muszę je pożyczyć od p. Śnieg.) W młodszym oddziale mam dzieci od lat 7 do 9. Umieją one bardzo mało, gdyż zaledwie czytają, a praca nad nimi jest bardzo wielka, gdyż są to dzieci swojego własnego chowu. Niektóre z nich były w ochronce i te są znacznie więcej rozwinięte umysłowo, w zachowaniu zaś są zanadto swobodne, rozmawiają niemal ciągle, śmieją się i dowcipkują – gwiazdki wymagały, lecz uczyć się mniej chciał, jak te dzieci, które przyszły prosto z domu. Zauważyłam więc, że wadliwą stroną ochronek jest dawanie dzieciom za wiele swobody. Być może, iż zakonnice, które je od czwartego roku życia chowają, za słabe są dla nich w późniejszych latach, gdyż zupełnie zgadzam się na prowadzenie dziecka w wielkiej swobodzie, gdy ma lat 3 lub 4, lecz gdy już dziecko ma rok szósty powinny go do karności przyzwyczajać.

     W roku 1901 dnia10 stycznia zaczęłam brać lekcje francuskiego od panny Emilii Rajewskiej, siostry  pani Rylke, lekcję mam 1 raz w tygodniu, w czwartek po 30 kopiejek za godzinę. Uczę się literatury z Anspacha i piszę ćwiczenia. Przeczytałam „Myśli” Prusa. Czytam teraz „Emancypantki”.

Dnia 26 stycznia byłam 1-szy raz na balu publicznym w Dolinie Szwajcarskiej.^[1]Choć tańczyłam dużo i wesoła byłam, jednakże bal ten pozostawił po sobie ślady w sercu moim. Przyczyną tego był K.J., który wyglądał ładniej niż zwykle. Był zamyślony, poważny, mało tańczył – a jednakże dziwne uczucie pozostało mi po nim. Nie wiem, czy by to mogło być miłością? Ciekawam, jak teraz przyjdzie, jak się zachowywać będzie? A ja, tak się ciągle z myślami biję, jaką być: poważną czy wesołą, obojętną pozornie, czy też, tak, jak zwykle? Zdaje mi się, że powinnam być tak, jak zwykle, a Pan Bóg sam tę kwestię rozstrzygnie (w roku 1902 ożenił się z panną Horodyską).

Mam sobie do zarzucenia dużo rzeczy: brak rzutkości w literaturze polskiej, rozwlekłość w zajęciach i drobiazgowość, za późne chodzenie spać, gdyż o 1-szej, i za późne wstawanie, gdyż o 9.00. Rano powinnam się francuskiego uczyć co dzień, przynajmniej od 8 do 9.Czytać, na pauzę, Kuryer, a najważniejsze, by zagłębiając się w drobiazgi, ważniejszych i ciekawszych rzeczy nie pomijać. Z dziećmi postępować jak najenergiczniej, by znów, zbyt rozwlekając, czasu tak drogiego nie marnować. Co dzień dalej i dalej, by na koniec za wiele nie zostawiać. Jak przychodzę ze szkoły, zaraz grać kawałek ze 3 do 4 razy codziennie, zacząwszy od dziś. Z rodzeństwem żyć zgodnie. Rodziców we wszystkim słuchać. Pieniędzy zapracowanych nie wydawać na głupstwa. Każdy grosz, który bym chciała wydać na swoją osobę, niech włożę do puszki dla ubogich, a i tak Bóg mnie we wszystkim wspomoże. Do końca lutego mam odrobić:

–       nauczyć się kawałka na fortepianie

–       przepisać ćwiczenie o wstępnym nauczaniu

–       przeczytać „Dziady” (skończyłam „Chama” E. Orzeszkowej)

–       przeczytać wszystkie tygodniki, a co dzień na pauzę „Kuryer”

A we wszystkim niech będzie pośpiech i energia i dobre zużytkowanie każdej chwilki. Celem moim jest przejść przez życie, które jest wędrówką człowieka na ziemi, czyniąc dobrze i w zgodzie z wolą Bożą. Mam nadzieję, że Bóg Najwyższy mnie siły i ochoty do pracy udzieli – modlić się w każdej pracy, przez dobre i sumienne jej wykonywanie.

… Czytać teraz okropnie lubię. Rozumiejąc wszystko doskonale i mogąc na sobie doświadczenia przeczytanych rzeczy psychologicznych i duchowych robić, zapalam się do każdej książki ogromnie. Ach nie nie żyje ten podły francuski, że mnie tyle energii mózgowej marnuje. Morduję się i morduję. Boże, jak mi się wszystko podług myśli szykuje. Nabieduję się przy tem nie mało, ale dobijam celu zawsze.

      Napisałam ćwiczenie do pani Lu., ale książki „Dusza dziecka” jeszcze nie przeczytałam. Zapał w sercu do rzeczy dobrych posiadam. Niechaj wszystko, Boże mój, czynię, co mi tylko do głowy przyjdzie. Każdy pomysł niech obrabiam na różne sposoby, w ten sposób rozwinie się działalność moja i chęć do pracy i pomocy we wszystkim bliźnim moim. Niech rozpocznę od rodziców i rodzeństwa i nigdy im w niczym nie odmawiam. A później w życiu, gdy będę zupełnie od siebie zależną, nie odmówię nikomu pomocy i pomimo wielu przeszkód, zwyciężyć się pragnę. Każdy człowiek wymaga szacunku i uznania. Od ludzi zamożnych i światłych uznania dla siebie nie spodziewam się, gdyż światu imponować trzeba wielkimi zdolnościami umysłowymi, talentem jakimś, albo urodą, a ponieważ ja żadnych tych przymiotów nie posiadam, lecz tylko czuję w sobie serce zdolne do kochania i współczucia wszystkim ludziom, nawet najuboższych, dlatego chcę iść za popędem serca mego i być siostrą miłosierdzia.  Ach jakież to i wzniosłe stanowisko na tym padole płaczu. Niech sobie świat mówi, co chce, na to, ale skoro siostry miłosierdzia i klasztory istnieją, więc to jest instytucja Boża. Jaką bym chciała być siostrą miłosierdzia, to tylko ja sama czuję, przede wszystkim, prócz zdrowia, wyrzec się wszystkiego, nawet w drobiazgach, na korzyść, usługę i pomoc bliźnim. Wszak każdy pomocy i rady potrzebuje. A tym bardziej człowiek niewykształcony i niezamożny. Dopomóż mi w tym, o Boże!

     Chciałabym koniecznie pojechać na kolonię, i to z najmłodszymi i najbiedniejszymi dziećmi. Oby Bóg dał, żeby mi się podług woli Bożej wszystko sprawdzało.

     Odkryłam w sobie wielką wadę, jestem dumną. Duma mi się bardzo nie podoba, gdyż odstrasza od siebie ludzi i robi drugiemu człowiekowi wielkie zło. Co innego być poważną, a co innego dumną. …  Oddam ludziom wszystko, co mam najlepszego, a nagrody za cnotę tylko od Boga Najwyższego się mogę spodziewać. Ludzie zawsze ludźmi zostaną, gdyż są to istoty słabe.

     Największy rozum człowieka na tem polega, żeby się człowiek sam z sobą obliczał i wiedział, co może zrobić, a często uniknie rozczarowań i przykrości od bliźnich. Uczuciu dać folgę i serca w niczym krępować nie trzeba, gdyż przez to człowiek poznaje życie, odczuwa potrzebę drugich i kształci się ogólne. Trzeba tylko w tym rozwoju uczuć i fantazji modlić się ciągle do Boga, by On pozwalając rozwijać się tym uczuciom, kierował nasze myśli ku dobremu i pożytecznemu celowi. Miejmy nadzieję w Bogu, a On nas z pewnością nie zawiedzie. Czynić dobrze, czuć wszystko, co kogo boli, mówić dobrze o bliźnich, utrzymywać w czystości swe sumienie, jednym słowem rozwijać swoje ja pod każdym względem, oto cel mojego życia. Niech nigdy nie narzekam na brak materyału, każda praca dobrze pojęta daje nam wiele materyału twórczego. A że nie więcej, jak kilka, takich prac dobrze pojętych i wykonywanych zapał mam całe życie, nie szukajmy więc swego ducha daleko, w jakichś pracach głośnych i publicznych, ale przeciwnie czyńmy w swoim ścisłym kółku dobrze, a szczęście i zadowolenie wewnętrzne samo do nas przyjdzie.

Miejmy ludzi na oczach, Boga w sercu, i zdrowie fizyczne, a dużo dobrego bliźnim uczynimy. Nie lękajmy się pracy, z każdej starajmy się dobrze wywiązać, a w cichości pełnić służbę Bożą będziemy.

     Teraz dopiero zdaje mi się zaczynam trochę rozumieć życie. Główną rolę w życiu gra energia i dobroć. Wzorem tych obydwóch cnót jest moja matka. …

     Ach życie, to życie, ile ono ma niepowodzeń. Dopiero przeszłam jedno takie straszne cierpienie duchowe z Różycką, matką jednej z uczennic i zdaje mi się, że to cierpienie, jako też rozpraw z panią Lu., i ewentualne przeniesienie do innego mieszkania, i całe to przeniesienie się rozbudziło mój rozum dotąd uśpiony.  Przejrzałam na świat oczyma szeroko otwartymi, porzuciłam to zamroczenie umysłu i zaczęłam myśleć odważnie, trzeźwo i energiczniej. … Ażeby się umocnić w łasce Chrystusowej pragnę ogromnie czuwać  nad wszystkimi władzami mej duszy. Wyznaczyłam więc sobie na każdy tydzień jedną cnotę. A więc na pierwszy tydzień przyjazdu na wieś Strugę dnia 19 czerwca 1901 wyznaczam sobie energię, na drugi cierpliwość, na trzeci wytrwałość, a we wszystkich tych cnotach nabyta cnota poprzednio powinna być gwiazdę dla wszystkich cnót, a spostrzeżenia i trudności nad nimi niech sobie notuję w tym oto kajecie… Dnia 16 listopada 1902 roku odbyłam pierwszy raz próbę zebrania publicznego. Było to zebranie rodziców dzieci biednych, na Browarnej. Przyszło ich 14 osób. Mówiłam z nimi całe dwie godziny o tem, że powinny się ze 2/3 godziny w domu pod opieką rodziców uczyć, że powinni ich czysto ubranych i umytych przysyłać na lekcje, ażeby się przez to dziecko samo siebie nauczyło szanować itd.” (O miłości do Annopola, Strachówki, Polski i Kościoła, str. 20n)

***

Taki długi przytoczony fragment pamiętnika Marii Królowej może być nużący dla zwykłego czytelnika, ale chyba nie dla nauczycielskiego ducha, rozumu i wiary – jest to zapis życia, a nie literackie akapity z „Emancypantek” mistrza Prusa.

W ten fragment dziewczyńskiego pamiętnika – który brzmi prawie jak spowiedź -  wejrzeliśmy zwolnieni z należnej dyskrecji po 125 latach. Jest to spowiedź naszej sąsiadki-współobywatelki i koleżanki-nauczycielki z gminy Strachówka. Zdobyta w ten sposób wiedza jest potrzebna, w perspektywie zakreślonej w tytule. Jest ona właściwym wprowadzeniem w period wojennych przeżyć w Annopolu, Rozalinie i okolicy. Wszystko ma jakąś wcześniejszą pre-historię, genetykę taką lub inną. Wszystko jest w czymś wkorzenione, z czegoś wynika, czymś jest od środka napędzane… Aż po swój najgłębszy Logos, albo, cytując Norwida osobista i wspólnotowa droga ku „Zenitowi wszechdoskonałości dziejów”.

Bez poznania duszy Marii Królowej, z domu Jackowskiej, zabrakłoby tła do zrozumienia relacji z innymi osobami z nauczycielskiego grona IIRP w czasie narodowej nieludzkiej (okupacyjnej) próby. Ale nie tylko same cechy osobowościowo-psychologiczne tu zaważyły. Wszystkie te osoby miały za sobą takie i inne doświadczenia I Wojny Światowej, a także wcześniejszego życia i działania pod zaborami. Chciałbym to mocno podkreślić, bo nie jest to wiedza (i świadomość) powszechna w Polsce. Przez dziesięciolecia wszystko w naszym kraju miało jakby swój początek po wojnie, wraz z ustanowieniem siłą PRL, narzuconego modelu-ustroju przez Armię Czerwoną i utrwalanego z udziałem polskich komunistów. A to jest nieprawda i straszne wykrzewienie polskiej świadomości narodowej.

***

zaproszenie od historii

        /jej obiektywizacja i w nas dziać się może/

przyjechał dyrektor szkoły RzN
zastał na spacerze-wręczyć zaproszenie
uhonorowania tajnego nauczania 1939-45
obudził wspomnienio-kojarzenia

tak działa ludzka świadomość
przechowuje więcej niż wykorzystujemy
potrzeba klucza bodźców
takich na przykład jak to zaproszenie

kontynuując spacer medycznie nakazany
myśli wzlatywały nade mną
takie marsze stały mi się medytacyjne
kroczek oddech odepchnięcie kijków...

tajne nauczanie i II Wojna Światowa
zostawiły ślad i w naszej rodzinie
co dziwić nie może w rodzinnej historii
z Prusem i walką o szkołę i kulturę polską

zachował się dyplom Marii Królowej (nr 314)
przyznany przez Komitet XXV-lecia tej walki 

z 1930 roku więc wskazuje na jej młodość 

jeszcze za życia Wielkiego Pisarza-wujka
ten epizod jej życia świecił pokoleniom
wspomniał go wierszem mój dziadek w 1931r

"Edukację gimnazjalną
W czasach carskich gdy przerwała
Patentu pieczęć finalną
U Łapińskiej zdobywała

Potem czas swój w tajnem kole
Pożytecznie zużywała
Gdy zdrój wiedzy dziatwie w szkole
W zakute głowy wtłaczała

Praca ta choć bardzo miła
Niebezpieczną była przecie
Narazić ją mogła była
Na katorgę o czym wiecie"

ech cieszę się że ożyli znów tutaj
oni i prawda o nich i o czasach
co dzieje się rzadko niestety
i wtedy gdy ktoś zaprosi do tego

wtedy nie tylko historia ożywa
bo dzięki niej także i my jakoś
zmotywowani do pracy
zbieramy materiały i łączymy fakty

pamięć i tożsamość nie są sierotami
w nas ożywają projektami historii
dziękuję inicjatorom akcji
jeszcze żyję i dać mogę świadectwo

i jak na moje religijne wyczucie
jest w tym jeszcze głębszy ideał
z modlitwy arcykapłańskiej Jezusa
byśmy jedno byli w czasoprzestrzeni

(czwartek, 9 października 2025, g. 13.36) 

*** 

Czas II Wojny Światowej w Annopolu, Rozalinie, Strachówce

- z zapisów Mecenasa Andrzeja Króla - 

28.8.39

   - O godzinie dwunastej w południe otrzymaliśmy depeszę od Kazika treści następującej: „Razem z Olesiem prosimy bezwarunkowo pozostać, list wysyłamy. XPP Królowie, Annopol/Jadów”. (wyrazów 13 po 15 gr + opłata stała 25 gr. i doręczenie, a zatem koszt niewielki, a wiadomość bardzo ważna i w skutkach dla nas doniosła). Rano zniosłem już z górki kosz rzeczy Zosi do pakowania. Panie nasze pamiętają wyjazd z Annopola w roku 1920 przed nadejściem bolszewików i teraz wobec niepokojów wojennych pragnęłyby wyjechać wcześniej do Warszawy, jako do stałego miejsca zamieszkania. Poza tem Zosia i Niusia (Emilia Kapaon, moja babcia) są zdenerwowane. Zosia swoją chorobą i obawą, że nie będzie mogła się dostać do Warszawy, a Niusia całą swą dzieciarnię ma w Warszawie i jest tam wszechwładną panią.

      Jabłka ostatnie zdjęte, grzyby wysuszone, Marynia wyszła do Bieńków, my siedzieliśmy do dziesiątej i gawędziliśmy, Ania jest w swoim łóżeczku, ale wciąż się w nim kitłasi. 

29.8.39

   – Oczekujemy ciągle listu od Kazia z motywami jego wczorajszej depeszy uspokajającej. Tymczasem skądinąd dowiedzieliśmy się, że na skwerze placu Zbawiciela zaczęto kopać schrony dwumetrowej głębokości, że w Jadowie też mają kopać schrony, tylko u nas w Annopolu jest cicho i spokojnie. 

Niedziela 17.9.39

… O godzinie jedenastej, jak zwykle w niedzielę, odmówiliśmy wspólnie przy Zosi modlitwy mszalne. Właściwie w pokoju ja z Zosią i z Marysią odmówiliśmy mszę świętą, a przed Matką Boską [Annopolską] modlili się Marysieńka, Niusia, z Anią oraz panie Stefania, Krysia, Danusia i Marysia Kępiste, Janina Wojnarowiczówna, nauczycielka w szkole w Rozalinie. Janina Wojnarowiczówna,  jest córką nieżyjącego nadzorcy cukrowni hr. Bobryńskiego za Tułą i matki warszawianki z Kraftów. Stryj był adwokatem w Ekaterynosławiu. 

Piątek 22.9.39    

     Na naszej annopolskiej królewszczyźnie przebywa obecnie 25 osób: u nas 9, u Piotrów 9 i u Zygmuntów 7. Nie wiem, czy będzie w stanie wyżywić przez zimę i wiosnę ta ziemia tyle osób. Na sąsiednie  sadyby nie możemy liczyć, o tam też są gości, których tu nazywają „warszawiakami”, chociażby pochodzili  z jakiej wsi mokrej lub czerwonej. 

Sobota 23.9.39

     „W imię Boże niech państwo tu zostaną” - powiedział do Marysieńki nasz oficer w niedzielę, 10 września. A na Rozalinie i w Trawach w tymże czasie zarządzona była ewakuacja. Tem powiedzeniem uspokoił nas wszystkich, tem bardziej, że nie żądał naszej ewakuacji. A Piotrowej powiedział, że tu nie będą padać szrapnele, ani bomby, bo tu nie jest teren do walki. Tak samo i mnie się zdawało, bo podczas poprzedniej wojny europejskiej, nawet nie przechodziło tędy wojsko. Wprawdzie podczas wojny bolszewickiej byli tu bolszewicy, ale ta wojna była prowadzona po bandycku, a nie strategicznie. 

Niedziela 24.9.39

     W godzinach przedpołudniowych odprawiliśmy nabożeństwo niedzielne wraz z przybyłymi gośćmi, a potem gości przyjmowaliśmy: cztery panie Kępiste, 3 instruktorki rolne i 1 instruktorkę oraz nauczycielkę rozalińską i Stenię Laszczkową wraz z Zygmuntową, razem, 11 osób. Przyjmowaliśmy ich herbatą z sokiem jagodowym i cukierkami, galaretką z nóżek i jajkami. Instruktorki chórem śpiewały różne pieśni, a potem fotografowaliśmy się wspólnie przed figurą Matki Boskiej [Annopolskiej]. Instruktorki na drogę dostały jeszcze chleba z masłem i ulęgałek, a zamierzały udać się do Julina. Szły od 10-tego spod Ciechanowa, przeszły około 120 kilometrów., ale dzięki młodości humoru nie straciły.

     Rozeszła się pogłoska, że Warszawa została zajęta. Taką wieść nieśli Niemcy, którzy byli dzisiaj wieczorem u Zygmuntów. Niemcy byli również na Rozalinie, a nawet u Wachowiczów. Do naszego domu nie wstępowali. 

Poniedziałek 25.9.39    

     Od wczoraj zaczął się faktyczny odwrót. Z Jadowa i  pobliskich wsi Niemcy wychodzą. W niedzielę byli jeszcze u Wachowiczów, Zygmuntów, Bąkowskich i innych gospodarzy w Annopolu, ale wcale nie grabili, jak przedtem straszono. Opuścili również i Węgrów, a uciekinierzy z tamtejszego obozu uciekli. Na wojnie bywa rozmaicie. Niejaki Czerwiński z Księżyk, zięć Julci, z oddziałkiem, w składzie 14 żołnierzy, wziął do niewoli 900 żołnierzy bolszewickich, którzy potem czapkami rzucali o ziemię, że się tak dali podejść. To było podczas wojny bolszewickiej. Dostał za to „Virtuti Militari” i dzisiaj jest pracownikiem na komorze warszawskiej, ale znowu poszedł na wojnę z Niemcami 

Czwartek 5.10.39

     Rano wyruszyła do Warszawy Powierzina od Wachowiczów. Inni uchodźcy też zaczynają powracać do Warszawy. Młody Orzechowski miał jutro jechać do Warszawy z towarem. O godzinie 9-tej wieczorem dał znać, że furmanka wyjedzie z Bielan jutro o 2-giej w nocy. Nie skorzystaliśmy z tej okazji. Pan Jerzy pożyczył od panny Wojnarowiczówny rower, wyreperował go i jutro wyrusza do Warszawy. 

Sobota 7.10.39

     Dzisiaj o godzinie czwartej po południu powrócił z Warszawy pan Jerzy Łyziński i przyniósł nam autentyczne wiadomości. Ze Śniadeckich wyszedł o godzinie 1 rano. Marysieńki wtedy jeszcze nie było w Warszawie.

     W dniu 25 września zbombardowano trzy domy na Górnośląskiej Nr. 22, 24 i 26. Zniszczeniu uległo mieszkanie Kapaonów pod Nr.24. Przez 12 dni Jadzia, Janek i Lolek wywożą z gruzów ocalałe mienie na Śniadeckich 4 do naszego mieszkania, w którym zamieszkali. Tam też ich zastał nasz wysłannik p. Jerzy, który się zachwycił dzielnością Jadzi. Oczywiście ciasno jest w naszym mieszkaniu, skutkiem czego Władzio Kapaon (mój dziadek) zamieszkał w wynajętym pokoiku na Krakowskim Przedmieściu. 

Niedziela 8.10.39

     Modlitwy poranne i mszalne odmówiliśmy tylko w naszym gronie, bez udziału pań Kępistych. Już było za zimno modlić się pod figurą. Pan Jerzy w godzinach rannych odwiedził panią Wojnarowiczównę i oddał pożyczony rower, na którym jeździł do Warszawy. 

26.11.39

   - Wicher uderzył w naszą rodzinę: Kazio w niewoli, Stach bez środków, Oleś bez syna, Niusia bez dachu, my bez emerytury, ciocia Wandzia bez domu, Pieczarowie bez pracy, [por. Wacek] Osiński w niewoli [razem z mjr  Kazimierzem], Janka Grabowska bez męża, Budzyńscy bez posady i nie zanosi się na poprawienie losu. 

27.2.41

   – Rano była pani Zygmuntowa i zakomunikował, że w sobotę wybiera się do Warszawy p. Pani Janka [Wojnaowiczówna] otrzymała wiadomość, że mąż jej siostry stryjecznej Skibiński, doktor filozofji umarł w niemieckim obozie dla jeńców. Umarła też mała Pełczaneczka na Pełkowiźnie, córka Zygmunta Pełki. 

23.2.41

– Dzisiaj przypadła rocznica śmierci ś.p. Doktorowej Wiśniewskiej i na mszy był także doktor Wiśniewski. 

5.3.41

   –Pani Janka od swojej stryjecznej siostry dostała wezwanie do przyjazdu do Warszawy, bo chyba nie przeżyje ciosu, który ją spotkał: mąż jej umarł w obozie niemieckim. W Nowym Kurjerze Warszawskim wciąż się czyta nekrologi o inteligencji, która rozstała się z życiem w tych obozach. 

18.3.41

   – Pani Janka była w Warszawie. Mąż siostry stryjecznej p. Janki Skibiński został rozstrzelany przez Niemców w obozie za to, że rozbrajał Niemców w Warszawie 1918 i należał do strzelców. Takie podobno zawiadomienie od władz otrzymała wdowa. Była zrozpaczona, ale już się uspokaja, nie ją jedną spotyka taki cios. 

5.1.41

   – goście, nauczycielstwo z Rozalina, Stępieniowie (3), Wojnarowiczówna 

14.3.41

   – O godzinie trzeciej po obiedzie odprawiliśmy trzecią Drogę Krzyżową. Przed wieczorem odwiedziła nas panna Terenia Stępieniówna. Od niej dowiedzieliśmy się, że panna Janka wczoraj, pojechała do Warszawy, a więc wstąpi  i na Śniadeckich z małą paczką. Pannę Jankę zastępuje w szkole pan Witold Stępień i w tym celu wprowadza wszystkie dzieci do jednej sali. 

22.3.41

   – W dzień wspominaliśmy różne epizody z życia wujostwa Głowackich (Bolesława Prusa i jego żony, zwanej ciocią Głowasią). Matka Głowackiego i ojciec mamy (Emilii, późniejszej Jackowskiej) Franciszek Trembińscy byli rodzeni brat i siostra. Do nich należeli jeszcze Cymanowa, Olszewska, ks. Seweryn Trembiński i jeszcze jeden Trembiński, którego rodzina osiadła w Małopolsce, i z której dotad żyją Popielowie i Arkadiusz Trembiński. Dziadek Trembiński miał brata, córką którego była Oktawia Głowacka, siostra cioteczna wujka. 

2.7.41

   – Pobyt w Małogoszczu. Dzisiaj przypada 50-ta rocznica prymicji ks. Józefa, którą miał w Jadowie za czasów ks. Stanisława Skowrońskiego. Na prymicji byłem wraz z doktorem Bolesławem Krasuskim i kolegą Ildefosem Friemanem. 

4.7.41

   – W dekanacie małogoskim jest 9 parafii. Dziewięciu proboszczów i wikarych dwóch. Wśród tych księży jeden akademik ks. Józef Magister Świętej Teologii i Kanonik Honorowy Mohylewski (czyli brat Andrzeja-prawnika z Prokuratorii Generalnej RP, ks. Józef Król z Annopola! – nasz ziomek, z którego też bardzo powinniśmy być dumni. U niego na plebanii przechowywano w czasie okupacji bibliotekę tajnego nauczania na terenie Małogoszcza). 

6.8.41

    – Spowiedź Zosi (ks. dziekan Franciszek Duczyński). Ksiądz ma projekt wystawienia kościoła w naszej okolicy, na górkach szamocińskim, na Woli lub w naszym lesie.

[Ks. dr prawa kanonicznego Duczyński Franciszek, proboszcz w Jadowie 30.06.1934 –10.09.1946] 

20.12.41

   – Jasio Kapaon od wtorku 9-go b.m. bawi w Chłopkowie, i uczy tam młodego kleryka z Niepokalanowa xx. Franciszkanów, gdzie obecnie seminarium i drukarnia są nieczynne. Z firmy „Herbaton” dostał urlop bezpłatny nieograniczony.

[ten epizod też chyba możemy potraktować, jako tajne nauczanie pod okupacją niemiecką! Jasio Kapaon to mój ojciec. Ten sam, który zaręczył się przed wojną z córką plutonowego Józefa Czerwińskiego, ale nic z tych planów nie wyszło. Ale gdy byłem przedstawiony córce plutonowego Czerwińskiego, podczas uroczystości ku czci jej ojca, to kiedy usłyszała, że jestem Józef Kapaon, 90-letnia pani uśmiechnęła się i rzekła „to jesteśmy jak rodzina”. HISTORIA ŻYJE! Skądinąd wiem, że w czasie wojny próbowano ojca zeswatać z Janką Wojnarowiczówną, nauczycielką ze szkoły w Rozalinie. 

17.1.1942

   – W dniu dzisiejszym policja wraz z rakarzami jadowskimi wybiła wszystkie psy w Annopolu i Józefowie, w celu zabezpieczenia przed wścieklizną. U Piotrów zabito Sułtana, a u Muśków Burka, Łyska i Muszkę. W Annopolu wściekł się podobno kot i pogryzł ludzi, skutkiem czego ofiarą padły wszystkie psy, chociaż nikomu nic złego nie zrobiły. Zosia [Zoch Jackowska] napisała o Łysku piękne wiersze.

***

Wspomnienie o Łysku

Czemu cię nie ma Łysku miły psiaczku 

Któryś tak lubił przebywać w Ogrodzie 

Nie widać ciebie już przy żadnym krzaczku 

Choć tak lubiłeś życie na swobodzie itd. 

… 

Kierownik szkoły Łyska wypożyczył 

Chcąc by mu domu i pola pilnował 

Lecz z Rozalinem tyś się nic nie liczył 

Trzykrotnieś wracał boś Annopol wolał 

Gdy dzieci były Aneczka ze Stasiem 

Bawiłeś dzieci z nimiś spacerował 

W lesie bywałeś z Kapaonem Jasiem 

W czasie upałów do budyś się chował 

Teraz nie szczekasz bo cię zastrzelili 

Tak jak Sułtana i i kolegę Burka 

Bo o wściekliźnie ludzie coś mówili 

Więc was dosięgła śmierć z policji kurka 

Kilka tych wierszy piszę dla cię Łysku 

Bo cię lubiłam i mile wspominam 

I chociaż nie mam z tego wcale zysku 

Żałuję ciebie gdy dzionek zaczynam 

[PS. więc my tak nazwaliśmy bezimiennego psa, który się do nas przybłąkał w 2023 roku, na pamiątkę tamtego historycznego. Historia żyje] 

Luty 1942

   – W Warszawie władze niemieckie podobno zabrały pomnik Kilińskiego dłuta naszego Stacha [Jackowskiego, brata Marii Królowej, Emilii Kapaonowej, płk. Kazimierza i in.}, podobno na bomby. A zatem jak za życia, tak i po śmierci Kiliński będzie bił Moskali, a szewcy warszawscy zabiegają o przedłużenie zimy na dwa miesiące. 

28.2.1942

   – O godzinie dziewiątej odprawiliśmy nabożeństwo za ś.p. ojca Aleksandra Jackowskiego, za Mamę Jackowską, Jadzię Sierzputowską i Oktawię Głowacką. O tej samej godzinie odprawiała się msza święta w Warszawie, a kościele Zbawiciela, zamówiona przez Niusię [Kapaonową]. Po obiedzie odwiedziłem Piotrów, zastałem u nich Hurleja z Woli i p. Wojnarowiczówną. Przed wizytą przygotowałem list do kolegi Wincentego Szmidelskiego –

„Kochany Kolego, jesteś be wątpienia największym botanikiem wśród prawników, a największym prawnikiem wśród botaników. Pamiętam, jak zachwycałeś się uczonością Jego Magnificencji Rektora Uniwersytetu Warszawskiego, doktora botanika, a mojego kolegi gimnazjalnego Seweryna Krzemienieckiego, uczestniczącego wraz z Tobą w wycieczce botanicznej w Beskidy. Wiem również, że może jedyny w Polsce posiadasz do wyłącznego swego użytku największą na świecie encyklopedią botaniczną. A badania przyrody zaszczepia w ludziach  więcej niż jakiekolwiek inne, nadzwyczajną wesołość i równość usposobienia. Taką wesołością przepojony jest Twój ostatni list do mnie, z dn. 24 listopada ubiegłego roku. Przepiękny w uczuciach rozrzewnił mnie tak bardzo, że nie tylko sam go odczytywałem po kilkakroć, ale i innym znajomym dawałem do odczytania. Jedni poznali w nim wielkiego prawnika (z Der Kampf ums Recht Iheringa), inni wielkiego przyrodnika (z przeprowadzki do małego domku na łąkach). Ja się cieszyłem, bo widziałem w Tobie jedno i drugie. Cieszyłem się, a nie odpisywałem. Na piękny list należało pięknie odpisać, a o to piękno przez całą zimę było najtrudniej. Chciałoby się, żeby wszystkim ludziom było nie tylko pięknie i miło, ale i dobrze, a tu bardzo wielu ludziom było i chłodno i głodno i do domu daleko. „Polak we własnym kraju tułaczem! Płacz duszo moja tem rzewniejszym płaczem” - pisał 100 lat temu wieszcz (Seweryn Goszczyński, Trzy struny, wyd. 1915r, za zezwoleniem cenzury niemieckiej z dn. 25.11.1915). Dopiero wiosna usposabia radośniej. „Słychać przygrywkę do pieśni dziękczynnej. Dla wiosny polskiej, dla wiosny rodzinnej, że przez jej twórcze, dobroczynne dziwy, na nowo Polskie zmartwychwstały niwy” - śpiewał ten sam wieszcz. A wszystko się powtarza, jedno co rok, drugie częściej, a inne rzadziej. Poza tem obchodzone na początku wiosny doroczne święto Zmartwychwstania wszystkich rozwesela i rozczula. Mnie również zachęciło do skreślenia do Ciebie tych kilku słów i myśli.

     Przede wszystkim dziękuję Ci za życzenia imieninowe i za tę troskę o mnie, która okazałeś przez dowiadywanie się Twego uprzejmego i uczynnego siostrzeńca w Warszawie, co się ze mną dzieje. A, nic złego dziać się nie może. Ja również jestem miłośnikiem przyrody, a tacy są długowieczni. Poza tym tak samo jak Ciebie zwycięstwo mnie nie oślepia, a klęska nie poniża. Jestem bez zawiści: istotną wielkość zawsze wielbię chętnie, a najbardziej cenię te wysokie zalety w innych, których małą cząstkę czuję w sobie. W Tobie właśnie widzę i poważam wiele  szlachetnych zalet, a nade wszystko pogodę ducha. Jesteś jednym z najpogodniejszych ludzi, jakich znam. Nie ustępujesz pod tym względem największym osobistościom historycznym. Znakomity botanik francuski Adamson, gdy go rewolucja pozbawiła majątku i urzędu, do tego stopnia, że nie miał nawet butów, aby iść na zebranie botaników, nie stracił ani na chwilę cierpliwości, odwagi i spokoju. Tacy ludzie mogą być przykładem dla nas wszystkich. Dumną musi być z Ciebie Twoja zacna, pracowita i gospodarna małżonka, jako też miłe i grzeczne córeczki. Gorące życzenia „Wesołych Świąt” składam Tobie, jako też całemu Twemu domowi.

     Do Warszawy nie wyjeżdżałem i o nikim z kolegów wiadomości nie posiadam, poza tem, że kolega Bolesław Ślaski z Milanówka zmarł w grudniu [nb. Mara Królowa była matką chrzestną Zofii Ślaskiej przedwojennej artystki filmowej]. Panie moje przesyłają  pozdrowienia i życzenia świąteczne dla całego domu.

Na zakończenie całuję Cię serdecznie, Twój Andrzej. 

TE FRAGMENTY ZAPISKÓW ANDRZEJA KRÓLA Z ANNOPOLA – czyli naszego współmieszkańca, sąsiada, krajana, ziomka - OŚWIETLAJĄ GRUNT, NA JAKIM ZDOBYWAŁ – ON I JEMU WSPÓŁCZEŚNI POLKI/POLACY - SWOJE WYKSZTAŁCENIE I DAJĄ LEPSZE ROZUMIENIE PROCESÓW KULTUROWYCH-HISTORYCZNYCH PRZEMIAN W POLSCE, OD CZASÓW ZABORÓW… PRZEZ WOJNY, PRL… DO DZISIAJ – JEST JAKAŚ CIĄGŁOŚĆ HISTORII,  IDEI PRAWDY I SĄ WIDOCZNE WYKRZYWIENIA DLA POTRZEB PANUJĄCYCH W DANYM OKRESIE. NAM WSZYSTKIM JEST ZADANE POSZUKIWANIE TEGO CO JEST NICIĄ-OSNOWĄ POLSKIEJ ŚWIADOMOŚCI NARODOWEJ, CZYL MÓWIĄC JĘZYKIEM PAPIESKIEJ KSIĄŻKI „PAMIĘCI I OŻSAMOŚCI”. 

[O koledze z gimnazjum, Rektorze UW znalazłem tylko tyle - „W maju 1924 roku zawiązało się we Lwowie, z inicjatywy - między innymi - Juliana Brunickiego, Stanisława Dzieduszyckiego, Seweryna Krzemienieckiego, Szymona Wierdaka, Tadeusza Wilczyńskiego i Antoniego Wróblewskiego, Polskie Towarzystwo Dendrologiczne”. Więcej za to o Jheringu i jego książce „Kampf ums Recht” (Walka o prawo, 1872). Zupełnie nieoczekiwanie dostałem, dostajemy tutaj mini-wykład z filozofii prawa, podstawy myślenia o człowieku-podmiocie i społeczeństwie w czasach, w jakich żyli i działali bohaterowie tej książki (także, skądinąd Tomasz Mann, a w jakimś stopniu także Cyprian Norwid). Biogram Jheringa pokrywa się z biogramem naszego IV Wieszcza, którego niemiecki prawnik przeżył 9 lat). Poznanie założeń myśli Jheringa jest dla mnie ważne podwójnie, nie tylko dla zrozumienia Bolesława Prusa, Pozytywizmu w literaturze, Andrzeja i Marii Królów i ich bliskich, ale także poznanie źródła i ogniwa ludzkiego myślenia, które ma/miało wpływ na późniejszy rozwój rozumienia podmiotu, osoby, powszechnych praw człowiek i obywatela, które rozkwitły w drugiej połowie XX wieku, o których Jan Paweł II powiedział w 1995 wobec wszystkich narodów zorganizowanych w ONZ, że prawa te są „jedną z najwznioślejszych wypowiedzi ludzkiego sumienia naszych czasów”. Dzisiaj praca Iheringa jest kontynuowana w Instytucie jego imienia w Giessen, który prowadzi „badania naukowe w dziedzinie historycznych, filozoficznych i społecznych podstaw prawa”. Rozważania z filozofii prawa nabrały wielkiego znaczenia w Polsce 2010, ze względu na konflikt wokół Trybunału Konstytucyjnego…. Rudolf-von-Jhering ur. 22.8.1818 w Aurich, zm. 1892 w Getyndze – prawnik niemiecki, znawca prawa rzymskiego, cywilista i teoretyk prawa, przedstawiciel pozytywizmu prawniczego, a także twórca jurysprudencji socjologicznej.] (za wikipedią) Według Iheringa prawo to normy ochraniające interesy, a więc prawem jest to, co usuwa przykrość a zapewnia przyjemność (podobnie jak wcześniej u Jeremy Benthama). Ihering był pierwszym w Niemczech, który postrzegał prawo w kategoriach społecznych. Prawo prócz celu, któremu służy, posiada jeszcze jeden element, system urzeczywistnienia tego celu. Jest nim przymus. Ihering twierdził, że przymus to czynnik pierwotny, z którego prawo powstaje. Na tej podstawie można mówić o drugiej definicji prawa: wzór norm przymusu obowiązujących w państwie, a także o trzeciej definicji (materialnej): reguły stworzone przez przymus państwa w celu zabezpieczenia warunków życiowych społeczeństwa. Walka interesów jednostkowych w społeczności widoczna jest szczególnie w kategorii prawa podmiotowego. Zmierzanie jednostek do zwiększenia swoich praw (uprawnień) powoduje rozrost i ochronę ich praw podmiotowych... Ihering stworzył tu podstawy metody badawczej zwanej metodą formalno-dogmatyczną. Pchnęła ona naprzód nauki prawne, prowadząc do ścisłości semantycznej i porządku logicznego, szczególnie w skomplikowanej materii prawa cywilnego. To co różni prawnika od nie prawnika to sposób czytania, czyli interpretowania, analizowania materiału prawnego. Poszczególnych przepisów może się nauczyć na pamięć równie dobrze laik jak i prawnik, ale dla zrozumienia prawa, dla uchwycenia jego substancji oraz umiejętności stosowania go nie wystarczy już wrodzona inteligencja i tylko tzw. „zdrowy rozsądek”. Do tego potrzeba, zdaniem Iheringa, dwóch rzeczy: szczególnej zdolności interpretowania( zdobyć można poprzez wysiłek i wieloletnią praktykę, a także rozwijanie umiejętności abstrakcyjnego myślenia, intuicję oraz rozwijanie wyobraźni prawniczej), a także przez zręczne operowanie pojęciami prawnymi... Człowiek żyjący w społeczności ludzkiej to nie tylko jednostka, ale także element społeczeństwa, takiego jak np. państwo, wspólnota religijna, zrzeszenie etc. Prawnik w swojej pracy musi zauważać aspekt istoty społecznej w każdym z ludzi, ale też brać pod uwagę to, że społeczeństwo jest czymś, co stoi ponad poszczególnymi jednostkami. Ten dualizm życia jednostki powoduje, że człowiek dąży do zaspokojenia nie tylko potrzeb indywidualnych, ale także społecznych...] (za: wikipedia)]

25.4.1942

   - Wczoraj wieczorem był bandycki napad u Zygmuntów, zabrano dwa metry żyta, połeć słoniny, dwa zegarki, obrączkę ślubną, sweter. Była policja spisała raport. Mówią, że na terenie działają dwie bandy zbójeckie, jedna niejakiego Cegiełki, a druga Puchalskiego z Wołomina. Ta ostatnia  była u Zygmuntów. Policja ją śledzi, ale nie może ująć. Od wczoraj zamykamy wszystkie okiennice na noc. 

20.6.1942

   – Byłem przywitać się z p. Zofją Wohlową, która jest z wizytą u Zygmuntów.

Śniło mi się, że oferowano mi kierownictwo wyborów w Warszawie [Andrzej Król był przewodniczącym jednej z komisji wyborczych w pierwszych wyborach po odzyskaniu niepodległości w 1919] 

22.6.1942

   – Zygmuntowa opowiedziała wrażenia z wczorajszych imienin. Józefowa Stryjkowa z domu Rybakówna była nauczycielką w Strachówce i wyszła stąd za mąż. Lubi walczyć i weszła do rodziny walczącej, męża ma łagodnego. W zeszłym roku została zredukowana. Ma troje dzieci, mąż jest nauczycielem w Osęce, jest współwłaścicielem młyna i prowadzi gospodarstwo rolne. 

28.6.1942

   – Był u nas artysta malarz Abramowicz z Rzeszotek, który z żoną przyszedł do Zygmuntów. 

12.7.1942

   – Po południu przyszli do nas Bolesław i Zosia Siuchtowie z Zawiszyna, z synami Kazikiem i Jędrusiem. Panna Wojnarowiczówna zrobiła wszystkim zdjęcie, oraz mnie z Jasiem, oraz samą rodzinę Siuchtów. Później przyjechali goście z Wujówki, pani Kownacka. Była też p. Kędzierska. 

19.7.1942

   – Brat Cześka Geniek Orzechowski otwierał dzisiaj w domu Czajkowskich kawiarnię, a stara się jeszcze o koncesję monopolową.

      Od września ma być w Rozalinie sześcio-oddziałowa szkoła z kierownikiem i dwoma siłami pomocniczymi. 

28.7.1942

   – Odebrałem kwit na zdjęcia od fotografa Górzyńskiego w Jadowie. Wszystkie fotografie zdjęte przez p. Jankę w dniu 12 lipca popsuły się. Dowiedziałem się o tem dopiero dzisiaj. 

2.8.1942

   – Po obiedzie pani Świętochowska, państwo Stępieniowie [ze szkoły  w Rozalinie] z Terenią, Kazik i Adam odwiedzili Zosię. Odwiedziła ją także pani Wohlowa [przymierzali ją na gosposię ks. Józefa] przed pójściem z Zygmuntami na Rzeszotki na imieniny do państwa Abramowiczów. Marty jest w środę, ale obchodzili w niedzielę.

Doktor Przyrembel pisze, że p. Szczepankowska przesyła paczki z Jadowa do brata swego w Warszawie, może ta pani jest w majątku administratorem. Jest podobno rzeczywiście, ale w Równem. W Jadowie jest podobno pięciu lekarzy: 1) dr Perłowski, kuzyn dra Wiśniewskiego, 2) dr Olenderczyk, zarządzający szpitalem, i 3) trzech lekarzy pomocniczych.

     Wyrób masła jest podobno wzbroniony, skutkiem czego komuś z gospodarzy, który przywiózł masło na targ, skonfiskowano je i nałożono karę 400 zł. 

3.9.1942

    – Do państwa Stępieniów przyjechał Wituś i opowiadał, że w Warszawie podczas ostatniego bombardowania ucierpiał plac Kercelego, Grochów, fort Bema na Woli, szpital Dzieciątka  Jezus. …  Z aeroplanów zrzucano ulotki w języku niemieckim, tak jakby Warszawa była w Niemczech. Rozchodzi się pogłoska, jakoby wskutek nalotów sowieckich na tereny okupowanej Polski nastąpiły zmiany w naszym rządzie londyńskim. Generał Sikorski podobno przestał być premierem i zostaje tylko Naczelnym Wodze.

     Po południu był u nas Kazik (bratanek). Wrócił z Warszawy, bo ich szkoła została zamknięta z powodu wybicia szyb. Opowiadał trochę szczegółów o wynikach bombardowań. Straty nie są duże. Bolszewicy próbowali trafić w stację telefonów, ale to im się nie udało. Za to gmach Ministerstwa Komunikacji został uszkodzony. Tak samo miejskie magazyny aprowizacyjne na Pradze, pry ulicy Zygmuntowskiej. W ulotkach zrzucanych z aeroplanów  bolszewicy zapowiadają jakoby koniec wojny ma być tej jesieni. 

25.9.1942

   – W Jadowie odbywała się likwidacja miejscowego getta, w którym było podobno około sześciu tysięcy Żydów. Odbywały się okropne sceny. Niedawno widziałem Żydów pracujących przy regulowaniu drogi z Jadowa do Strachówki przez Borki, a więc była wykorzystywana ich siłą robocza. Likwidacja jednak odbywa się widocznie dla zmuszenia plutokracji żydowskiej państw alianckich do skierowania ich wpływów w kierunku rozpoczęcia pertraktacji pokojowych. Część Żydów i Żydówek zastrzelono zaraz na miejscu, a pozostałych pognano szosą. Lud na miejscu ukuł spostrzeżenie, że na świecie niezadługo będzie więcej łachów niż ludzi, bo przed zakopaniem trupów odzierano je. 

*** 

O wierzbie naszej
(zdruzgotanej w roku 1941) 

Jakżeś wspaniała wierzbo w swoim stoicyzmie
Gałęźmi wciąż promienna choć spiorunowana
Od rosochatej głowy po głębi korzenie
Siwa kurzem i próchnem otwarta naościerz
Prawie już kora tylko lecz tak pewna siebie
Jakbyś kolumną wsparta byłą niewidzialną
„Przetrwam i tak – powiadasz tęskniącym swoim szumem
Bo z naszej ziemi dumę wyssałam rodzimą”

                                                                /Zocha/ 

3.12.1943

   – Miesiąc grudzień przechodzi pod znakiem bandytów. W nocy z 3-go na 4-go u Piotrów o 23-ej zjawili się bandyci i oddali dwadzieścia kilka strzałów (18 z karabinu, a reszta z rewolweru. Rozbili dwadzieścia kilka szyb, poniszczyli okna, jeden ul, dwa ule uszkodzili, lampę, zabrali całe ubranie męskie, buty, część bielizny, część ubrań kobiecych. Odeszli w stronę Naborówki, do Sewerynowa, skąd podobno pochodzi jeden z nich, który uciekł, czy też został wypuszczony z więzienia. Dwaj inni to wałęsający się po okolicy bolszewicy, a czwarty to Żyd podający się, jako pochodzący ze Lwowa. Kule przechodziły przez ściany drewniane, niektóre jeszcze w nich pozostały. Jako szczęście w nieszczęściu jest, ze nikt od kuli nie zginął. W piątek przyjechali policjanci z Jadowa, w pięciu, spisali protokół, ale nie udali się za bandytami, widocznie każdemu życie miłe. Cała ta grupa bandycka kręciła się przed napadem po okolicy i nawet podobno zachodzili do Piotrów, aby zapewne zapoznać się z rozkładem mieszkań. 

13.6.1943

   – Do Szanownego Wójta w Strachówce,

Od roku jestem chorą leżącą w łóżku w takim stanie, że nie mogę nawet usiąść. Jest to końcowe stadjum artretyzmu deformującego. Uwzględniając moją chorobę poprzednie władze mleczne przyznały mi litr mleka kontyngentowego. Drugiej takiej chorej w całej gminie nie ma. Żadnego czynnie popełniłam, za który miano by mnie pozbawić w części przyznanego mi dawniej prawa. Jestem siostrzenicą Prusa, a każdy chyba wie, kim był dla narodu Prus. Cały majątek zapisał dla ludu. Tak ukochał ten lud, wszystkich, bez wyłączności. Może w ten sposób rozczulę serce Pana. Proszę o cały litr mleka. /-/ Zofia Jackowska. 

14.6.1944

   – Do Cioci Wandzi Dworzyńskiej

Zosiunia miała piękny pogrzeb przy udziale zespołu muzycznego, akompaniamencie marsza żałobnego Nideckiego i nabożeństwie kompozytora ks. Plewko- Plewczyńskiego (Kapelan Przyboczny w Adiutanturze Generalnej Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza, był kapelanem Piłsudskiego także w okresie wojny polsko-bolszewickiej).

Miała i piękny poczęstunek u Stasiów, którzy tak serdecznie i gościnnie przyjęli całą najbliższą rodzinę Zmarłej.

My po pogrzebie byliśmy w Częstochowie i u księdza Józia w Małogoszczu, który jest wprawdzie młodszy od Cioci, ale Ciocia przewyższa go zdrowiem i wspaniałym słuchem. Po drodze odwiedziliśmy Pieczarów w Koszewnicy, na koniec wróciliśmy do siebie na wieś, gdzie jesteśmy już tylko sami we dwoje. 

*** 

Notatka bez daty wspomina ważną postać dla polskiej kultury, przy okazji rocznicowych życzeń dla jego rodziców (Maria Królowa była siostrą Aleksandra Jackowskiego, ojca prof. też Aleksandra, Jackowskiego od sztuki zwanej naiwną, papieża polskiej antropologii kulturowej), którego żona była dyrektorką administracyjną Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze”:

…

A gdy po wojnie Bolunio powróci
I swych rodziców uściśnie wesoło
Nasz brat Kaziutek też do domu wróci
Przeżycia streści my siądziem wokoło…
                                                          /Zocha/ 

[Bolunio, a właściwie Aleksander Jackowski, syn Aleksandra, czyli Jubilatów, chrześniak Andrzeja Króla, późniejszy profesor od sztuki zwanej naiwną i antropologii kulturowej, przemierzał w tym czasie cała Rosję Bolszewicką, z obozu na Syberii do wojska polskiego. Nie zdążył do Andersa, wstąpił do polsko-rosyjskiej armii Berlinga "kościuszkowców" w Sielcach nad Oką, 1943.

Andrzej Król, Mecenas z Annopola, był ojcem chrzestnym profesora Bolunia, Jacka…różnie nazywali go w rodzinie i przyjaciele. Każdy mógł do niego mówić po imieniu.

Zocha Jackowska, siostra Marii Królowej, Emilii Kapaonowej… z powodu choroby była osobą leżącą. Zmarła w Annopolu w maju 1944, jej pogrzeb odbył się w Warszawie, prowadził go były kapelan Marszałka Piłsudskiego ks. Pewko-Plewczyński…

Andrzej Król, nasz współ-mieszkaniec, owszem był prawnikiem, doszedł wysokich godności w zawodzie, ale na zawsze był „nasz”, był trzeźwo-wyważonym i zrównoważonym człowiekiem z chłopskiej annopolskiej natury, do której dołożył inteligencki warszawski szlif i warsztat prawniczo-urzędniczy, który służył wszystkim potrzebującym jego porady] 

ZAKOŃCZENIE

Muszę wspomnieć jeszcze jedną postać, związaną epizodem z końca wojny ze Strachówką i z tajnym nauczaniem, księdza Hilarego Jastaka, króla Kaszubów, honorowego obywatela miasta Gdynia itd. Jeszcze jako kleryk musiał uciekać przed Niemcami z Kaszub i zawędrował do Warszawy, gdzie został przyjęty i wyświęcony. Ale nie było to takie oczywiste „prosząc natarczywie i usilnie rektora Seminarium Duchownego o łaskę dla kleryka z Pomorza, gdzie tylu kapłanów i kleryków złożyło swe życie w ofierze. W końcu, w drodze wyjątku zostałem przyjęty na szósty kurs Metropolitarnego Seminarium Duchownego w Warszawie, na Krakowskim Przedmieściu. Nie muszę dodawać, że obowiązywał formalny zakaz kształcenia kleryków i udzielania święceń kapłańskich w województwach okupowanych przez hitlerowskie Niemcy…  Biskup Dominik znający mnie z Chełmna, jeszcze z czasów konwiktowych, z lat gimnazjalnych, wysłuchał moich próśb i osobiście interweniował u ordynariusza. Na skutek tych interwencji biskup Karl Maria Splett przysłał „litterae domissoriales”. Mogłem więc zostać wyświęconym w Warszawie, z zachowaniem inkardynacji do diecezji chełmińskiej. I tak też się stało. Dzięki zrządzeniu Boskiej Opatrzności. Jakże widocznej i niezaprzeczalnej. 7 czerwca 1941 roku w Warszawskiej Archikatedrze św. Jana Chrzciciela z rąk arcybiskupa Stanisława Galla przyjąłem upragnione święcenia kapłańskie… 

A wolna wola i miłość ojczyzny wzbudziły przekonanie o konieczności wstąpienia do konspiracji. Udział księdza w ruchu oporu wymagał pseudonimu. Czy pamięta ksiądz... 48 Ks. H. J.: (Odpowiada bez namysłu, przerywając pytanie). Abraham! A jaki inny? Abraham! Nauka ojca nie poszła w las. K. W.: Za to w las poszło wielu młodych, także i ci, których uczył ksiądz miłości bliźniego… 

Kuria Metropolitalna przeniosła mnie do Kamieńczyka nad Bugiem. Dekret o przeniesieniu podpisał sam arcybiskup Stanisław Gall. K. W.: Trzecia parafia w ciągu roku. Ks. H. J.: Najtrudniejsza. Również pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Kamieńczyk... osada, w całości prawie spalona w 1939 roku, leżała w gruzach. Kościół dosłownie zrujnowany. Ksiądz proboszcz Stanisław Sprusiński uprzedzał mnie o przekonaniach lewicowych wielu parafian. Byli to na ogół prości, biedni ludzie, zajmujący się spławianiem drewna flisacy. Komunizm wybrali z biedy. Pamiętam, jak bardzo zżymałem się, kiedy ktoś ukradł mi moją jedyną sutannę. [poruszająca historię owej sutanny opowiedziała mi śp nauczycielka z Ręczajów, p. Maria Ludwiniakowa, pochodząca z Kamieńczyka, uczestniczka tajnego nauczania u ks. Jastaka (mam nagranie tej rozmowy)]. Cóż było robić, czyż miałem porzucić pracę duszpasterską? Przywdziałem niewieście szatki i dalej robiłem swoje. Długa czarna spódnica i czarny żakiet, pożyczony od dobrych ludzi, zastępowały mi czas jakiś ubiór kapłana. Mimo to wkrótce 49 znaleźliśmy wspólny język z Kamieńczykami. Głównie poprzez dzieci i młodzież udało mi się dotrzeć do starszych. Tajne nauczanie, sport latem i zimą, lodowiska na zamarzniętym Bugu, wspólne śpiewanie, wszystko to sprawiło, że początkowe lody między nami zaczęły z wolna topnieć. A potem... potem już potrzebowaliśmy się wzajemnie. Niektóre rodziny pamiętają o mnie jeszcze do dziś. 

W pobliskich lasach znalazły schronienie oddziały Armii Krajowej. Ks. H. J.: Zaopatrywałem „Jędrusiów” w sakramenty święte. Pamiętam dzień, kiedy żandarmeria otoczyła las, a ja wcześniej otrzymałem wiadomość o ciężko rannym w lesie. Prosił o ostatnie namaszczenie. Podchodzę. Stoją uzbrojeni po zęby. Halt! Więc mówię, że to duchowa pomoc. Mam na sobie sutannę. A oni: „Banditen, banditen”. Powołuję się na konwencję międzynarodową. Zgłupiał. Jak ja wtedy krzyknąłem, że mogą „męczyć ciało”, ale „ducha nie zabiją”... Sam się zdziwiłem skąd mam taką siłę. Machnął ręką. Dał mi strażnika i ruszyliśmy w stronę obozowiska. Chłopak był w tak ciężkim stanie, że tylko kiwał głową. Zaopatrzyłem go, nie przeżył. Został pochowany w sąsiedniej parafii. Ale nie tylko to... W moim mieszkaniu wikariackim odbywały się tajne komplety. Zorganizowaliśmy naukę. Uczyłem nie tylko religii, ale także łaciny i języka niemieckiego. Znać język przeciwnika, to połowa sukcesu w walce. W maju 1943 roku… 

Potem przeniesiono mnie do Goszczyna koło Grójca. Współpracowałem wówczas bardzo ściśle z komendantem ośrodka, porucznikiem Władysławem Bedyńskim, pseudonim „Jur”. Współpraca wydała dorodne owoce, a przyjaźń przetrwała do dziś. Wiele mam listów od Władka, ba, dokumentów potwierdzających mój stosunek do okupanta. Wstyd o tym mówić, lecz w latach 50, próbowano zarzucić mi kolaborację. (Ksiądz sylabizuje to słowo, akcentując każdą zgłoskę). K. W.: Czy pamięta ksiądz prałat jakieś szczególne akcje? 51 Ks. H. J.: Jedną z trudniejszych było odbicie zakładników z więzienia grójeckiego. Byłem dumny z naszych chłopców. Wykonali zadanie w pełni. Nie lękali się, nie działali w popłochu. Przyjęli sakrament pojednania i eucharystii. Odbili naszych. A to wszystko dzięki Bogu. K. W.: A harcerze? Ks. H. J.: Zawsze uśmiechnięci. Przygotowywaliśmy wspólnie okolicznościowe wieczornice z okazji rozmaitych świąt i rocznic narodowych lub kościelnych: 3 Maja, 11 Listopada... nawet w szkole, co było już dużym ryzykiem. Takie chwile wzbudzały uczucia patriotyczne nie tylko u wykonawców, na ogół bardzo świadomych, ale przede wszystkim u odbiorców, którzy licznie przychodzili do kościoła, a także na dwory mazowieckiego ziemiaństwa. Najlepiej wspominam dwór Bereśniewiczów. Tam właśnie odbywały się wieczory kultury polskiej. Podobnie w Kozietułach i w Rykałach, gdzie zimą organizowaliśmy niezapomniane wieczory kolęd. Pamiętam również przedstawienia teatralne na polskich dworach, pastorałki, jasełka... Dochód ze sprzedawanych biletów przeznaczaliśmy na cele konspiracyjne… 

Wiedziałem, że Niemcy mają już na mnie oko. Przez cały tydzień ukrywałem się u zaprzyjaźnionego aptekarza na strychu. Groziło mi aresztowanie. Niemcy wiedzieli o mnie sporo. Dlatego też kuria arcybiskupa postanowiła przenieść mnie do Sulejowa w powiecie wołomińskim, na drugi koniec diecezji. Stało się to z końcem czerwca 1944 roku. Tamtejszy ksiądz proboszcz z powodu działań wojennych opuścił parafię. Był to czas ucieczki Niemców i wyraźnej ofensywy wojsk radzieckich. K. W.: Za miesiąc w Warszawie miało wybuchnąć powstanie… 

Tymczasem przyszło mi pracować w warunkach frontowych. Przerażony proboszcz wyjechał. Zostałem sam i sam zarządzałem parafią, na zlecenie księdza dziekana Duszyńskiego z Jadowa, mającego wszelkie uprawnienia jurysdykcyjne z kurii warszawskiej. Odprawiałem Msze i w Sulejowie i w pobliskiej Strachówce – dużej, licznie zamieszkałej wsi, odległej o kilka kilometrów. Dojeżdżałem furmanką z Sulejowa, a gdy furmanki nie było, szedłem pieszo. Zabierałem kielich, komunikanty, mszał oraz szaty liturgiczne i wędrowałem przez zaminowane pola. Proszę pamiętać, że obowiązywał wówczas święty post eucharystyczny, od północy. Otuchy dodawała mi nadzieja, że Mszę zakończy śpiewany pełnym głosem hymn Boże, coś Polskę... Wycofujący się Niemcy przestrzegali, że przyjdą Rosjanie, że są tuż, tuż. A jak przyjdą wymordują wszystkich księży... (Ksiądz milknie i zamyka oczy). K. W.: A jak wyglądało spotkanie z Rosjanami? Ks. H. J.: (Ożywia się). Kosoocy. Polityczni, mundurowi. Chodzili głównie nocą. Wódka. Wódka. Plebania była zrujnowana, kościół spalony przez uciekających Niemców. Więc nachodzili mnie. Głównie politrucy. „AK znajesz? znajesz ili nie znajesz?” Kładli pistolet i wyciągali butelkę z wódką. A ja: „niczewo nie znaju”. Przesłuchiwali mnie, ale mieli świadomość, że świeszczennik jest chroniony. Były męczące rozmowy. Wódką dodawali sobie animuszu. Bali się ataku od tyłu przez polski ruch oporu. Po upadku powstania przeniosłem się na stałe do Strachówki. Nie było tam nawet kaplicy, więc początkowo odprawiałem Msze w stodole państwa Wereszczyńskich, a następnie gdy przyszła zima w remizie strażackiej. Kwaterowało w niej wojsko rosyjskie. Mieszkańcy 53 Strachówki próbowali pertraktować, ale Rosjanie okazywali upór. W stodole trudno już było wytrzymać z powodu zimna. Rosjanie twardo „niet!” I wtedy kobiety, z całkowitą determinacją ruszyły do ataku. Nie przesadzam. Chwyciły za siekiery, grabie i miotły. Przegoniły czerwonoarmistów. Wojsko rosyjskie opuściło remizę, tak potrzebną na cele sakralne. Dziś na tym miejscu wznosi się nowy kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Marii Panny. Przychodzą raz do mnie, o dziwo w ciągu dnia, dwaj żołnierze rosyjscy, frontowi. Kładą pięć rubli i proszą o Mszę za rodziców. (Ksiądz wzdycha głęboko). Tak, tak... wojna ma swoje prawa. Rozpoczynał się kolejny, piąty już wojenny rok szkolny, trzeba więc było podjąć się nauczycielstwa, mimo trwających walk frontowych. Uczyłem w szkole i na kompletach, na zbiórkach harcerskich i spotkaniach plenerowych. Wtedy spotkałem się z dyrektorem szkoły Jerzym Szczechowiczem, który był łącznikiem z tajnymi polskimi władzami oświatowymi. Uczyłem młodzież pieśni religijnych i patriotycznych. Pomagała mi w tym Teresa Stępień, nauczycielka. Jej ojciec był po wojnie kierownikiem Szkoły w Orłowie. Spalenie Sulejowa było ostatnim aktem bestialstwa Niemców, jakie odczułem i którego byłem bezpośrednim świadkiem. Od października zaczęli wyraźnie się wycofywać. … - (fragmenty z „Rozmowy z księdzem”, Wójcicki z ks. H. Jastakiem - Krzysztof Wójcicki - Rozmowy z księdzem cz I.pdf) 

*** 

O dyrektorze Jerzym Szczechowiczu - w 1938 r. został przeniesiony do Publicznej Szkoły Powszechnej w Zielonce. Zmobilizowany w 1939 r. wziął udział w kampanii wrześniowej, z której powrócił do Zielonki na zajmowane przed wojną stanowisko nauczyciela. W maju 1942 r., decyzją tajnych polskich władz oświatowych został przeniesiony do Publicznej Szkoły Powszechnej w Strachówce w powiecie radzymińskim na stanowisko kierownika z zadaniem zorganizowania tajnego nauczania w całej gminie Strachówka. Na tym stanowisku pracował do 1945 r., pełniąc równocześnie funkcję nauczyciela kompletów gimnazjalnych oraz łącznika gminy z tajnymi polskimi władzami oświatowymi. W 1939 r. zmarł ojciec Jerzemu Szczechowiczowi. Od tego momentu matka i siostra w wieku szkolnym pozostawały na jego utrzymaniu. Sam nie założył własnej rodziny. Po zakończeniu wojny Jerzy Szczechowicz wrócił na rodzinne Kujawy. W 1945 r. został przeniesiony ze Strachówki do Balczewa w powiecie inowrocławskim na stanowisko kierownika szkoły, a w 1946 r. na stanowisko kierownika Publicznej Szkoły Powszechnej w Jacewie (od 1969 r. Szkoła Podstawowa nr 16), gdzie z krótkimi przerwami pra cował aż do przejścia na emeryturę w 1974 r. Jerzy Szczechowicz poza nauczaniem zajmował wiele funkcji społecznych: m.in. pełnił funkcję kierownika Ośrodka Metodyczne go, był wiceprezesem oddziału ZNP. Cieszył się szacunkiem i uzna niem środowiska pracowników oświaty powiatu inowrocławskiego. Za pracę i działalność na rzecz rozwoju oświaty i kultury narodowej otrzymał następujące odznaczenia: Medal Komisji Edukacji Narodowej, Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi, Złotą Odznakę Związku Nauczycielstwa Polskiego. Jerzy Szczechowicz zmarł w 1979 r. Wcześniej zmarły jego matka i siostra. Wszyscy zostali pochowani na cmentarzu Najświętszej Marii Panny w Inowrocławiu. (00105514_-_Jedynka-Dzieje-najstarszej-szkoly-w-Zielonce_-.pdf 

*** 

I zupełnie przypadkiem zostało mi jakby objawione – ni stąd, ni z owąd, chyba duchem z nieba – że i ten poniższy list musi być z wpisany w dzisiejszą uroczystość! FAKT KTÓRY ZAWSZE BĘDZIE PROMIENIOWAŁ ŚWIATŁEM NA WSZYSTKIE POKOLENIA UCZĄCYCH SIĘ I NAUCZAJĄCYCH W SZKOLE W STRACHÓWCE! Z jednoczesnym przypomnieniem, że jako gmina należeliśmy do pionierów tzw. przejmowania oświaty przez samorządy -  na co można spojrzeć także, jako na krok ku Rzeczpospolitej Norwidowskiej! 

APPENDIX 1 

List Szkoły w Strachówce do Ojca Świętego Jana Pawła II
(o błogosławieństwo i pomoc) 

Jego Świątobliwość 

Papież Jan Paweł II 

Watykan 

 Ojcze Święty 

 Pragniemy poinformować Waszą Świątobliwość, że Rada Pedagogiczna, Rada Rodziców i Samorząd Uczniowski Szkoły Podstawowej w Strachówce zwrócili się z wnioskiem do Rady Gminy Strachówka o podjęcie uchwały i nadanie szkole imienia Rzeczpospolitej Norwidowskiej. 

 „Kto dziś się jeszcze w dzieje nasze wczyta, 

 Powie o polskiej „pospolitej rzeczy”- 

 „Niepospolita” 

 C.K. Norwid, Szlachcic

     W tym roku mija 120 rocznica śmierci Cypriana Kamila Norwida. Chcemy uczcić tę rocznicę nadaniem imienia naszej szkole. Wybraliśmy nazwę Rzeczpospolita Norwidowska. Uzasadnieniem tej nazwy jest życiorys C. K. Norwida i jego twórczość.

     Przy wyborze braliśmy pod uwagę, że z naszymi okolicami związane jest dzieciństwo i losy rodziny wielkiego poety. W Strachówce poznali się rodzice Cypriana, w pobliskim Sulejowie odbył się ich ślub, tutaj po ślubie zamieszkali, tu urodziło się dwoje starszego rodzeństwa Poety. Z losami rodziny Norwidów związane są Głuchy, Dąbrówka, Dębinki, Łochów, Jadów, Korytnica, Niegów, Postoliska i inne. Cały ten obszar nazwaliśmy Rzeczpospolitą Norwidowską. Nazwa ta nawiązuje też do wielkich wydarzeń i postaci historycznych z dziejów Polski. Wydarzeń, które mają związek ze Strachówką. Sobiescy, do których należała Strachówka w I połowie XIX wieku, należą do najsławniejszych rodów Rzeczypospolitej i są skoligaceni z królem Janem III Sobieskim, zwycięzcą spod Wiednia, obrońcą chrześcijańskiej Europy. Pradziadek Józef Sobieski brał udział w pracach Sejmu Czteroletniego, który uchwalił Konstytucję 3 Maja.

     Najbardziej znany wiersz Cypriana Norwida mówi o tęsknocie poety do kraju jaki zapamiętał z dzieciństwa – kraju ludzi szczerych, pobożnych, mających szacunek do pracy, szczególnie do pracy na roli. W pejzażu tej krainy zapamiętał liczne gniazda bocianie, które otoczone są powszechną troską i opieką mieszkańców. Ten krajobraz pozostał prawie niezmieniony do dzisiaj.

Nazwa szkoły wskazuje na największe i najpiękniejsze postaci z historii Strachówki i na najgłębsze ideały dla każdego człowieka i każdej społeczności, tak lokalnej, narodowej, jak i całej ludzkości.

     Pragniemy, aby nasza szkoła pomagała w wychowaniu dzieci w duchu głębokiego patriotyzmu. Jednocześnie chcemy, aby nazwa wyraźnie wskazywała na wartości i tradycje, które chcemy zachować i przekazać młodemu pokoleniu w dobie jednoczącej się Europy.

Przygotowując się do tej ważnej uroczystości odprawiliśmy w ostatnia niedzielę wraz z całą parafią Rekolekcje Norwidowskie przeprowadzone przez siostrę Alinę Merdas RSCJ.

     Prosimy Cię Ojcze Święty pobłogosław naszym zamierzeniom. Zapewniamy Cię Ojcze o naszej miłości i stałej modlitwie szczególnie w czasie niedzielnej, szkolnej Mszy Świętej.

                      W imieniu Nauczycieli, Rodziców i uczniów, Dyrektor Szkoły Grażyna Kapaon

Strachówka, dn. 18.03.2003 r. 

APPENDIX 2 

*** 

List Oktawii Głowackiej (wdowy po Pisarzu) do Annopola, 26 lipca 1926. 

Kochane moje Siostrzeniczki 

Piszę do Was trzech razem, dziękując Zosieńce za kartkę i wiadomości o wszystkim, co się u Was dzieje. Ja od tygodnia przeszło jestem sama, bo Wandzia pojechała do Wilna, miała wrócić wczoraj, ale widać Bądzyńscy(?) jej nie puścili. Dobrze, że się trochę rozerwała, bo ta robota z markami od rana do wieczora, to strasznie nudne zajęcie. Przedtem zaś jeździła do Lublina, słowem podróżuje kobiecina.

Ja się w tym roku bałam zimna i niepogody, dlatego nigdzie nie pojechałam, nie przeczułam, że Lipiec taki upalny i pogodny, a teraz już za późno. Ale jak dobrze Zosieńka kochana trafiła, tyle słońca i ciepła, może jej nożyny wygrzeją się i nie będą tak boleć. Dobrze Wam na wsi razem, każda ma swoje obowiązki, a dzieci pomagają.

W Warszawie mało kto został, siedzę sama i przeważnie czytam, choć powinnam oczy oszczędzać, ale nic mi już do urozmaicenia sobie życia nie pozostało. Chodzić bardzo nie mogę, najwięcej nużą mnie schody, a tu wszyscy mieszkają na piętrach. Obiady jadam na mieście, bo kto by  mi kazał sobie gotować, robi się zawsze coś dla kogoś, ale dla siebie szkoda czasu, a kosztuje może nawet mniej, bo za 1-80 mam bardzo przyzwoity obiad. To tylko ciocia Wandzia lubi pichcić w domu, choć i w domu nie zawsze można jeść to, na co się ma ochotę, jedno za dużo kosztuje, a drugie wymaga za dużo roboty.

Halka z Kazią z początku wakacji były u rodziców, teraz pewnie już do Paryża, a właściwie do Francji wyfrunęły, trochu na studja, każda w swoim zawodzie, a trochu nad ciepłe morze, Kazia jest bardzo wyczerpana, za dużo nabrała lekcji na cały rok, a siły nie dopisują, prawdopodobnie dlatego tak cały rok haruje, aby zebrać pieniądze na wyjazd zagranicę i coś zobaczyć. Może i dobrze, siedzieć całe życie na jednym miejscu, to na umysły żywe i pragnące jak najwięcej zdobyć wiadomości, poznać świat inny i ludzi, nie pływa korzystnie mianowicie na takich, którzy muszą pracować umysłowo i kształcić młodych. Życie samo, jest tak monotonne i nudne. Dobrze, jeżeli się ma otoczenie w domu osób kochających i dobrych, albo wielkie obowiązki, jak Niusia na przykład, albo tyle rezygnacji i siły woli, przy nadzwyczajnej dobroci jak Wasza Zosieńka kochana, lub też Marysieńka pełna poświęcenia i zaparcia się siebie.

Olesiowie podobno nie pojechali nigdzie, Kaziowie już niedługo wrócą, bo Sierpień się zacznie za parę dni, ciekawam jak Zbyszkowi Szczawnica poskutkuje na zdrowiu. Nic nie wiem, bo się z nikim nie widuję. Dobrze, że mam parę drzewek, na które ze swego okna spoglądam, zdaje mi się, że mam przedsmak letniska patrząc na nie. Otóż i cały arkusik nabazgrałam. 

                          Całuję Was wszystkich bardzo serdecznie, Wasza Oktawia Głowacka. 

(dopisane na marginesie – A pamiętajcie o samotnej cioci i napiszcie słów parę).

 ***

Mój ojciec Jan Kapaon tak ją wspomną: „Niedaleko nas, na ulicy Kruczej 8 mieszkała wdowa po Bolesławie Prusie, Oktawia Głowacka, która de facto była naszą babką cioteczną. Często nas odwiedzała, a my wszyscy też do niej często chodziliśmy. Nazywaliśmy ją „ciocią Głowasią”. Opowiadała dużo o swym Mężu, a naszym dziadku. Lubiliśmy jej słuchać, zawsze miała coś nowego i ciekawego, z serca i [świetnej] pamięci.

Nasza mama też czasami nam o Nim mówiła – uważał ją za najmilszą siostrzenicę i zwierzał się jej z wielu spraw. Mieliśmy w domu na Górnośląskiej dużo autentycznych rękopisów Dziadka-Pisarza. Niestety przepadły w czasie Powstania Warszawskiego”. 

Z innych wspomnień mojego ojca – „Wszyscy lubiliśmy czytać. Książek było dużo, także z różnych serii wydawniczych i dodatków do czasopism. Przeważnie z końca XIX wieku. Także czasopisma, wujek prenumerował ulubione gazety. Były całe roczniki Tygodnika Ilustrowanego, Roczniki Świata, Przewodnika Katolickiego i innych. Pamiętam wyjątkowy album „Rok Polski 1900”. Było w nim dużo rysunków Andriollego.  Nie było obawy, byśmy mogli wśród nich trafić na coś niestosownego.

Ciocia lubiła opowiadać o czasach szkolnych, o podróżach, pielgrzymkach do Ziemi Świętej, Rzymu, Kartaginy, Paryża. W swoim pokoiku na górze urządziła prawdziwe muzeum. Były tak portrety całej rodziny, pamiątki z podróży, nawet zasuszone kwiatki z Jerozolimy, korale, wisiorki i mnóstwo widokówek (Kart Pocztowych) od niej samej i do niej, od wszystkich krewnych. Lubiłem chodzić do cioci na poddasze. Często tam chodziłem.…

Annopol jest nie tylko dla mnie fundamentem wychowania, charakteru, wiary, zdrowia i zadowolenia z życia. Nadmienię jeszcze, że w czasie ostatniej wojny przebywały tam dwa sztaby, oczywiście w różnym czasie, armii niemieckiej, a potem radzieckiej. Jak tu nie dziękować Bogu, że ocalał z wojennej pożogi. I to niejednej.

     O młodości opowiem pokrótce. Uczęszczałem do gimnazjum państwowego im. Adama Mickiewicza. Należało wtedy do najlepszych. Ukończyli je m.in.: [lista rozszerzona o późniejszych wychowanków, wojenne i powojenne sławy]: Miron Białoszewski, Władysław Broniewski (poeta), Władysław Broniewski („Orsza”, Naczelnik Szarych Szeregów), Jan Lechoń, Jan Dobraczyński, Stefan Starzyński, Adam Rapacki, Jan Nowak Jeziorański, Ryszard Matuszewski, Jan Świderski, Edward Dziewoński, Jan Kobuszewski, biskup Kazimierz Romaniuk i wiele innych znanych osobistości życia publicznego. Mieliśmy wspaniałych wykładowców. Mieliśmy także własną orkiestrę, teatrzyk, chór. Czas w nim spędzony uważam za jedną z najpiękniejszych kart w moim życiu. Pamiętam jak śpiewałem w szkolnym chórze w kościele Wizytek, w czasie wspólnych Mszy Szkolnych. Przedstawienia, które dawaliśmy, zawsze miały komplet na widowni i wielkie owacje.                       

     Kierownikiem chóru i orkiestry był znany kompozytor Tadeusz Joteyko (autor opery „Zygmunt August”). W naszej szkole były przeprowadzane pierwsze próby radia. Sala była nabita, bilety po 2 zł (to była wtedy jakąś wartość). Miałem 16 lat, był rok 1928. Prócz szumu i pisków niczego więcej nie usłyszeliśmy. Taki to był start,  ale i tak cieszyłem się, że udało mi się zdobyć bilet. No, i że słuchałem radia.” 

***

Pasowałaby w tym fresku relacja o wypędzonych z Warszawy po Powstaniu Warszawskim, którego autorka jest siostra ojca, ciocia Jadzia (z którym przebyła całą tę drogę, a po wojnie powrócili razem do Warszawy). Dam jednak tylko zajawkę, ze względu na zbytnią rozwlekłość mojego (broń Boże mojej cioci Jadzi) tekstu – 

„Jadwiga Kapaon, Warszawa, dnia 1.I.1946 r  - Relacja z pobytu w obozie w Niemczech, od 7.10.1944 – 12.12.1945 roku. 

Po upadku Powstania Warszawskiego, jednym z punktów kapitulacji podpisanej przez wojskowe władze polskie Armii Krajowej, było bezwarunkowe opuszczenie Warszawy przez wszystkich mieszkańców-Polaków, bez wyjątku. Ewakuacja ta jednak nie mogła odbywać się na własną rękę, lecz była zorganizowana przez władze niemieckie….” 

*** 

Kartka z obozu w Niemczech, Neumünster, 5.12.1944 

Przewielebny Księże Dziekanie 

Uprzejmie prosimy o łaskawą odpowiedź, czy Przewielebny Ksiądz nie ma jakiej wiadomości o naszej Mamusi i ewentualnie innych członkach Rodziny. Warszawę opuściliśmy 6.X, w Pruszkowie zostaliśmy rozdzieleni. Ja z Bratem Janem po tygodniowym pobycie pod Berlinem, znajdujemy się obecnie w Neumunster (63 km od Hamburga). Czujemy się dzięki Bogu dobrze, mieszkamy w barakach. Jest nas tu 30 osób z Warszawy. Zatrudniani jesteśmy do różnych robót w polu, na kuchni itp. Powietrze wilgotne. Martwimy się brakiem wiadomości o Rodzinie. Pisaliśmy do Łowicza, do Czerwonego Krzyża, ale dotychczas żadnego listu nie dostaliśmy i z Annopolem kontakt został przerwany z końcem lipca.

Łączymy serdeczne pozdrowienia i oczekujemy rychłej odpowiedzi.

                                                                Jadwiga i Jan Kapaon

Opis:
Kartka opatrzona jest znaczkiem pocztowym z podobizną Adolfa Hitlera.
Nadawca (Absender): Kapaon Jadwiga
Zamieszkała/poczta (Wohnert, Leitpostamt): Neumünster- Wittorf bei Hamburg
Ulica, numer domu (Strasse, Hausnummer)” Durchgangslager (tzw. obóz przejściowy)

Odbiorca:
Przewielebny Ksiądz Dziekan Józef Król

Małogoszcz über Kielce
Distrikt Radom
General Gouvernement

ks. Józef Kól z Annopola, brat Mecenasa Andrzeja, 

1918r, po powrocie z Rosji z diec. mohylewskiej