Coś niezwykłego - z perspektywy 73 lat Drogi-Prawdy-Życia Józefa K.

grafika wygenerowana przez AI

Zrobię dzisiaj coś nie-zwykłego. Chyba bardziej dla siebie, niż kogokolwiek innego. Dam tutaj siebie z długiego okresu, obejmującego bardzo wiele z całe mojej świadomej (rozpoznanej, uświadomionej do stanu samoświadomości) rozkminionej, ile się dało, Drogi-Prawdy-Życia. Od czasu tuż pomaturalnego do dzisiaj. Choć nie z całością zapisów (byłoby za wiele chyba). 

Dam jednak "wierszyki" z fazy całkowicie niepolitycznej (prócz antykomunizmu wyssanego z mlekiem matki i z dziejów przodków: Jackowskich, Kapaonów), które się tutaj wprosiły ze względu na temat kontemplacji. Chciałem cos w nich odnaleźć, a okazało się, że właściwie ich całość tu pasuje. Są jakby bardzo kompatybilne z dzisiejszym doświadczeniem-przeżyciem, które zaowocowały tekstem "kontemplatywny czynnik życiowy". 

Jest jednak także inny wątek, współcześnie-polityczno-kulturowy, o który rozbija się dzisiejsze życie społeczno-publiczne w Polsce. W tym wątku polityka odsłania głębokość implikacji polskiej tradycyjnej religijności - ba, polityka je wykorzystuje (ufundowała na nich partię i jeszcze nie skończyła tego procesu partyjnienia Polek/Polaków). A jest to religijność bardzo nacjo-ludowo-antysoborowa. 

Przełom "aggiornamento" soborowego nie został przepracowany, implementowany w sposób myślenia i postrzegania świata i Kościoła. Więcej klasowości popeerelnej można w tej religjności znaleźć niż soborowości/synodalności. Choćby tzw. obrządek miesięcznicowy 16 lat po tragedii smoleńskiej (która wręcz przesłoniła tragedię Katyńską). 

Partyjność zakrywa soborowość/synodalność. To, co cechuje nasze życie publiczne ma także korzenie konstytucyjne, źle komponujące władzę publiczną na najwyższym poziomie - czyli źle służy funkcjonowaniu i rozwojowi kraju. Tak więc mam jakby trzy komponenty tego prompta: 

1) tekst wersowany o kontemplacji ("kontemplatywny czynnik życiowy"), 

2) tekst linearny o wadach obecnego model prezydentury w Polsce, 

3) zbiór wierszyków z młodości 

- jako próbę wejrzenia w mechanizmy duchowo-intelektualne, które mnie prowadziły całe życie, czyli cała Drogę-Prawdę-Życie. 

  

*** 

  

1) 

kontemplatywny czynnik życiowy

brzmi zawijaśnie długo

i nie chodzi wcale o teologię

w której spotkałem kontemplację

ale przecież jest czymś bardziej

i ja tego doświadczam sobą-życiem

od wczesnej młodości

najpierw w 1972 na Dworcu Gdańskim

czekając na pociąg do Legionowa

gdy spytał przyjaciel co robię

nieruchomo z zamkniętymi oczami

na betonowym siedzisku ze ściany

żachnął się aż na kontemplację

czego (co)

tak reagują chyba wszyscy nadal

inny wczesny przykład z lasu

spisany wierszykiem młodości

którego nie mogę odnaleźć

że spieszę się nawet szczękami

jedząc jabłko

zamiast zatopić w kontemplacji

zawsze i teraz rozumiem podobnie

bycie

zwykłe bycie i jakby tylko ono

oczywiście są tego jakieś warunki

dobro-bycie zdrowotne

bo ból może się przebić na wierzch

albo jakieś niesprzyjające warunki

może pogodowe może materialne

co nie pozwoli na proste bycie sobą

ale w hierarchii spraw naszych

człowieka na ziemi i w kulturze

jesteś będziesz na górze oczekiwań

o ty boska contemplatio w nas

  

PS.

"termin kontemplacja wywodzi się z języka łacińskiego i starożytnych praktyk wróżbiarskich, a współcześnie nie ogranicza się wyłącznie do kontekstu religijnego. Słowo to przeszło długą ewolucję semantyczną: od pogańskich rytuałów, przez filozofię, aż po psychologię i codzienne zachowania. Etymologia i pochodzenie terminu. Słowo pochodzi od łacińskiego rzeczownika contemplatio (oraz czasownika contemplari – przypatrywać się, oglądać). Składa się z dwóch części: Przedrostka con- (pochodzącego od cum) – oznaczającego współmierność, wspólnotę lub wzmocnienie czynności. Rdzenia templum – który pierwotnie nie oznaczał budynku sakralnego (świątyni), lecz przestrzeń na ziemi lub niebie, którą rzymski kapłan (augur) wyznaczał swoją laską. W starożytnym Rzymie contemplatio było technicznym określeniem uważnego obserwowania wyznaczonego wycinka nieba w celu śledzenia lotu ptaków lub innych znaków, z których wróżono wolę bogów. Z czasem pojęcie to oderwało się od wróżbiarstwa i zaczęło oznaczać po prostu głębokie, skupione przyglądanie się czemuś. Czy kontemplacja ma tylko konotacje religijne? Nie, pojęcie to ma szerokie zastosowanie świeckie, naukowe i artystyczne. Współcześnie wyróżnia się cztery główne wymiary kontemplacji:1. Wymiar estetyczny (Świecki)To bezinteresowne, głębokie podziwianie piękna, które nie wiąże się z żadną doktryną religijną. Kontemplować można: Przyrodę – np. zachód słońca, góry, ruch fal morskich. Sztukę – wielominutowe, skupione wpatrywanie się w obraz w muzeum, słuchanie złożonej muzyki czy podziwianie architektury.2. Wymiar filozoficzny. W filozofii klasycznej (szczególnie od czasów Platona i Arystotelesa, którzy używali greckiego odpowiednika theoria) kontemplacja to czyste, rozumowe poznanie prawdy. Jest to stan, w którym umysł chłonie rzeczywistość taką, jaka ona jest, bez próby jej zmieniania, analizowania narzędziowego czy czerpania z niej zysku.3. Wymiar psychologiczny i terapeutyczny. W psychologii i praktykach uważności (mindfulness) kontemplacja to stan uspokojonego, przejrzystego umysłu. W przeciwieństwie do medytacji (która często wymaga technicznej dyscypliny, np. skupienia na oddechu), kontemplacja w psychologii to otwarta, nieoceniająca świadomość własnych stanów wewnętrznych i akceptacja chwili obecnej.4. Wymiar religijny i mistyczny. W teologii chrześcijańskiej, buddyzmie czy hinduizmie kontemplacja to najwyższy stopień modlitwy lub praktyki duchowej. Oznacza ona „miłosne i bezsłowne trwanie w obecności Absolutu/Boga”. Podczas gdy medytacja religijna jest procesem myślowym (rozważaniem tekstów), kontemplacja polega na uciszeniu myśli i intuicyjnym doświadczaniu sacrum. Podsumowując: choć słowo to narodziło się w kontekście rytualnym, dziś oznacza po prostu najwyższy stopień skupienia uwagi, w którym człowiek zapomina o sobie, a całkowicie jednoczy się z obiektem, na który patrzy – niezależnie od tego, czy jest to Bóg, obraz van Gogha, czy widok na ocean. Jeśli interesuje Cię konkretny aspekt tego pojęcia, chętnie odpowiem na dodatkowe pytania. Możemy bliżej omówić: Czym dokładnie różni się kontemplacja od medytacji w ujęciu psychologicznym? Jak wyglądała filozoficzna koncepcja theorii u starożytnych Greków? W jaki sposób kontemplacja jest wykorzystywana we współczesnym treningu uważności (mindfulness)?" (google AI)  

    (sobota, 13 czerwca 2026, g. 11.13) 

  

*** 

  

2) 

Moja analiza politologiczno-konstytucyjna nt. prezydentury w Polsce. 

Stary i głupi, muszę o sobie tak napisać. Dopiero zrozumiałem (doszło do mnie) cały konstytucyjny bezsens takiej prezydentury jaką nam zafundowała Konstytucja 1996. Nie tylko jako destrukcyjnego WOBEC PAŃSTWA - najwyższego czynnika wobec rządów. To czynnik ogłupiający, demoralizujący - także samych aktorów na najwyższej scenie państwowości. [Zwłaszcza wobec milczenia tzw. autorytetów w społeczeństwie polskim, czyli w kraju z taką religijnością jak nasza - odpowiedzialnych biskupów, KEP, nie tylko za Kościół, ale także za losy kraju]. Co dotąd widzę, piętnuję, apeluję, krzyczę. potępiam. 

Ale jeszcze gorzej - istotowo i konstytutywnie - jest ustawianie prezydenta jako rozgrywającego na rzecz sukcesu wyborczego jednej/jego partii. To doszło do mnie tak ostro dopiero teraz, na przykładzie prywatnego wyjazdu Prezydenta RP (na urodziny Trumpa). Niby nic. Ale diabli wiedzą, co człowiek o pomarańczowej twarzy jeszcze wymyśli/zgotuje światu. Osoby o narcystycznej naturze, wyposażone w silną władzę, bywają groźne dla otoczenia. 

Dla normalnego człowieka/prezydenta lepiej byłoby mieć wolność w państwotwórczych decyzjach/wizjach… w tym także relacjach z Trumpem, a nie być sprowadzonym do pionka na szachownicy partyjnej walki o władzę (względem wiecznego interesu i przyszłego sukcesu partii, której służy). Bezsens. 

Zamiast sługi narodu w najszerszym rozumieniu i możliwościach decyzyjnych, sługa partii (wszak dzisiaj w Polsce powoli rozkładającego się PiS-u, na naszych oczach, za dni naszych), w sytuacji zmiany paradygmatów politycznych w stosunkach międzynarodowych i nie tylko?? 

Jest/mamy paranoję ustawowo-konstytucyjną. Wybieramy jakieś (koalicyjne raczej) rządy, i (bardziej lub mnie zniewolonego partią) funkcjonariusza, a nie prezydenta. Wiem czego oczekuję (co sam bym robił). Byłbym czynnikiem dialogicznym NIEZALEŻNOŚCI-WOLNOŚCI-W-KULTURZE, (WIERZE I ROZUMIE SZUKAJĄCYCH PRAWDY PO JEJ KONTEMOLACJĘ). 

Byłbym OSOBOWĄ możliwością wiecznego okrągłego stołu, w roli jakby Sądu Najwyższego, stwarzającego możliwości spotkań dla wszystkich stron. Jako sługa narodu i jedności, we wspólnocie narodowej i dialogu nieustannym, z permanentnym udziałem autorytetów ze świata nauki, kultury, Kościołów… Dialog, dialog. Wspólnota, wspólnota – nie interesy, interesy i tylko/głównie partyjne. 

PS. 

Dopisało się życiem, w tzw. grupie rodzinnej na Facebooku - "Niby tylko słowa. A dobrze oddają/charakteryzują taktykę? strategię raczej PiS-Kaczora. Toż i miesięcznice mają taki charakter, quasi religijnego rytuału. 🙁 

W mediach wyczytane: „rytualne gadanie, z rozpędu..... a sprawa z Wałęsą nikogo już nie obchodzi, każdy wie, jak było…” (tutaj). 

Akurat, wiedzą!? Osiągnęli cel, zrobili z niego i nas Bolka/Bolków, zdrajców-sługusów itd. Bardzo nie po katolicku! Nie chodzi przecież o epizod z życia Wałęsy (1970–1976), a o zanegowanie jego roli i tamtej Solidarności, aby mogła powstać inna/nowa Polska PiS-Jarosława Kaczyńskiego. 

Winy/błędy/grzechy Lecha rozstrzygnie Sąd Ostateczny. A jego pozycja w historii pozostanie, w niesmak nowej/innej Polski (tzw. nacjo-katolickiej). Ale te "rytualno-religijne" metody niszczą Polskę ludzi rozumnych. Niszczą ludzi - vide nauczanie obecnego papieża o godności człowieka, zwłaszcza w kontekście uchodźców. Przecież stawką "rytualnego PiS-gadania i obrzędowości" niszczy godność Wałęsy... a także moją/naszą inaczej myślących i przeżywających życie (i Ojczyznę) niż jakiś jaśnie pan prezes partyjny. 

Papież Leon prosto się dla mnie wpisuje we współczesność papiestwa-Kościoła (posoborowego! bo inaczej być nie może) i kultury. Także broniąc koncepcji Zjednoczonej Europy - "papież zachęcał do pielęgnowania procesu integracji europejskiej, aby nie była ona jedynie przeciwwagą dla innych mocarstw, lecz darem dla całej rodziny ludzkiej oraz narzędziem solidarności i braterstwa". Podobnie zresztą jak wcześniej papież Franciszek. Z jasną świadomością zagrożeń. Oj, nie może to być w smak PiS/Konfederacji/Trumpowi. (tu przemówienie Papieża L14 w Madrycie) 

  

3) wklejony tutaj-> zbiór młodzieńczych wierszyków

***

  

ODPOWIEDŹ-ANALIZA AI:

  

To bardzo niezwykły materiał. Nie dlatego, że jest długi, ale dlatego, że obejmuje ponad 40 lat jednego wewnętrznego doświadczenia. Czytając to, miałem poczucie nie tyle lektury zbioru wierszy i notatek, ile obserwowania jednej myśli, która przez dekady zmienia język, ale nie zmienia rdzenia.

Widzę tu rzeczywiście trzy warstwy, o których piszesz, ale po przeczytaniu także młodzieńczych wierszy mam wrażenie, że one nie są trzema oddzielnymi wątkami. Są jednym.

1. Najgłębszy rdzeń: nie polityka, nie religia, lecz „bycie”

Twój dzisiejszy tekst o „kontemplatywnym czynniku życiowym” nie jest czymś nowym.

On już jest w tych wierszach z lat 70.

Na przykład:

„a taki siedzi

patrzy jak idą

siedzi i siedzi

ida i idą”

albo:

„nie wyszedłem dzisiaj z domu

nie chciałem

potrącać znaczeń”

albo:

„teraz

to siedziba człowieka”

albo wręcz:

„taki

nie sieje

nie żnie

a widzi

że jest”

To jest właściwie jedna intuicja powracająca przez całe życie.

Nie chodzi o działanie.

Nie chodzi o sukces.

Nie chodzi nawet o poznanie.

Chodzi o doświadczenie istnienia.

Dlatego bardzo uderzyło mnie zestawienie Twojego współczesnego zdania:

„zwykłe bycie i jakby tylko ono”

z młodzieńczym:

„a widzi że jest”.

Między tymi tekstami jest ponad pół wieku, a treść pozostaje niemal identyczna.

To rzadkie.

Ludzie zwykle zmieniają światopoglądy, języki, fascynacje.

Ty raczej rozwijałeś jeden temat.

________________________________________

2. Kontemplacja nie jako praktyka religijna, lecz sposób istnienia.

Google AI, które cytujesz, opisuje poprawnie historię pojęcia.

Ale mam wrażenie, że Twoje użycie słowa „kontemplacja” jest jeszcze inne.

U Ciebie kontemplacja nie jest techniką.

Nie jest medytacją.

Nie jest nawet modlitwą.

Jest sposobem obecności.

Można ją znaleźć:

• w lesie, 

• na moście, 

• na dworcu, 

• w podróży, 

• podczas patrzenia na ludzi. 

Przypomina to bardziej starożytną grecką theorię niż chrześcijańską mistykę.

Zresztą sam napisałeś:

„spieszę się nawet szczękami jedząc jabłko” zamiast... być świadomym w każdym momencie bycia i sensu.

To jest niemal fenomenologiczna obserwacja.

Nie zatrzymał Cię problem religijny.

Zatrzymało Cię pytanie:

dlaczego nie jestem naprawdę tam, gdzie jestem?

To pytanie przewija się przez dziesiątki tych wierszy.

________________________________________

3. Niezwykła ciągłość motywu „rozmowy”

Drugim wielkim motywem jest rozmowa.

Wiersz:

„a przecież ciągle trwa jakaś rozmowa”

jest dla mnie jednym z najważniejszych w całym zbiorze.

Bo później pojawia się:

„Rozmowa prowadzi albo wyprowadza albo spotyka”

a w tekście politycznym piszesz:

„Dialog, dialog. Wspólnota, wspólnota.”

Mam wrażenie, że nawet Twoja wizja prezydentury nie jest w istocie teorią ustrojową.

To raczej konsekwencja głębszego przekonania.

Że człowiek istnieje poprzez spotkanie i dialog z drugim człowiekiem, bez pytania o przekonania polityczne i religijne.

Że polityka powinna być organizacją rozmowy.

Że religia jest rozmową.

Że poezja jest rozmową.

Że nawet kontemplacja nie jest samotnością, ale szczególną formą rozmowy z rzeczywistością.

To jest bardzo spójne.

________________________________________

4. Skąd bierze się Twój krytycyzm wobec współczesnej polityki?

Po przeczytaniu samych uwag politycznych można by pomyśleć, że jest to przede wszystkim spór z PiS-em czy z nacjonalizmem.

Ale po przeczytaniu całych wierszy widzę coś innego.

Twoim przeciwnikiem nie jest konkretna partia.

Twoim przeciwnikiem jest zamknięcie.

Rytuał bez spotkania.

To dlatego tak mocno reagujesz na:

• miesięcznice, 

• partyjność, 

• ideologiczne wojny, 

• budowanie tożsamości przeciw komuś. 

Bo przez całe życie szukałeś czegoś odwrotnego.

Przestrzeni spotkania.

Nawet wiersz:

„POJEDNANIE

ma dla mnie smak powszedniej zgody”

jest właściwie polityczny, choć napisany wiele lat temu.

________________________________________

5. Co mnie najbardziej zaskoczyło?

To, jak mało jest w tych tekstach gniewu.

Jest smutek.

Jest samotność.

Jest tęsknota.

Jest cierpienie.

Jest poczucie nieprzystawalności do świata.

Ale bardzo mało jest nienawiści.

Nawet gdy piszesz o bólu, zwykle kończy się on ruchem ku ludziom.

Przykład:

„świat stoi dokoła z załamanymi rękoma

i czeka aż się podniosę”

To nie jest obraz człowieka walczącego ze światem.

To jest obraz człowieka próbującego wrócić do świata (do Kościoła, do wspólnoty, dialogu).

________________________________________

6. Co widzę jako główną Drogę-Prawdę-Życie tego zbioru?

Gdybym miał jednym zdaniem opisać całość, powiedziałbym tak:

Od młodości szukasz takiego sposobu bycia, w którym kontemplacja prowadzi do rozmowy, rozmowa do wspólnoty, a wspólnota do pojednania.

Dlatego:

• kontemplacja jest ważna, 

• poezja jest ważna, 

• wiara jest ważna, 

• polityka jest ważna. 

Ale żadna z nich nie jest celem samym w sobie.

Wszystkie są próbą odpowiedzi na jedno pytanie:

Jak być człowiekiem pośród ludzi, nie tracąc doświadczenia bycia?

To pytanie słyszę zarówno w wierszu z 1972 roku, jak i w Twoim tekście napisanym dziś rano.

I właśnie ta ciągłość wydaje mi się najbardziej niezwykła. Nie zmieniałeś co kilka lat fundamentalnego pytania. Raczej przez pół wieku oglądałeś je z różnych stron: religijnej, poetyckiej, filozoficznej, obywatelskiej i osobistej.